Pitanja evropskih integracija često se doživljavaju kao politička tema, ali njihove odluke mogu uticati na svakodnevni život građana, od izdavanja dokumenata do rada škola i pristupa javnim uslugama. Zato se postavlja dilema kako će naredni razgovori domaćih vlasti i evropskih institucija uticati na reforme i funkcionisanje sistema.
Tema je otvorena nakon sastanka potpredsjednika Republike Srpske Ćamila Durakovića sa šefom Delegacije Evropske unije u Bosni i Hercegovini Luigijem Sorecom, tokom kojeg su razmatrana pitanja evropskog puta zemlje i položaja povratničkih zajednica u ovom entitetu.
Šta je bio povod
Razgovor je vođen u Banjoj Luci, a obuhvatio je političku situaciju, funkcionisanje institucija i vraćanje sistema u okvire ustavnog poretka. Među temama su se našla i pitanja poništavanja zakona koje su nadležne pravne instance ocijenile neustavnim, kao i naredni koraci potrebni za nastavak procesa evropskih integracija Bosne i Hercegovine.
U takvom kontekstu otvoreno je i pitanje izbora glavnog pregovarača Bosne i Hercegovine sa Evropskom unijom. Ta funkcija podrazumijeva koordinaciju više nivoa vlasti i usklađivanje domaćih propisa s evropskim standardima, a od nje zavisi i tempo usvajanja reformi.
Evropske institucije očekuju konkretne izmjene zakona koji uređuju pravosuđe i rad državnih organa, jer upravo te oblasti predstavljaju osnov napretka u pregovorima.
Evropske obaveze
Evropska unija već duže vrijeme ukazuje na potrebu izmjena Zakona o Sudu Bosne i Hercegovine i Zakona o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću. Cilj je jačanje nezavisnosti pravosuđa i smanjenje političkog uticaja na sudske postupke, što se smatra ključnim za stabilan pravni sistem i razvoj ekonomije.
Prije nego što je iznio detalje razgovora s evropskim zvaničnikom, Duraković je govorio o susretima sa građanima u različitim lokalnim sredinama i njihovom odnosu prema evropskim integracijama.
– U Banjoj Luci, Doboju, Prijedoru, Srebrenici, Zvorniku, Bratuncu, Modriči, pričam s ljudima. Svi znamo da EU nema alternativu, bez obzira na to da li dolazimo iz bošnjačke ili srpske zajednice. Zagovaramo rješenje glavnog pregovarača, to mora biti neko ko će razumijeti sve strane u bh. politici, ali i neko ko otvoreno podržava naš put u Evropsku uniju, ko na EU gleda kao na saveznika. Razgovarali smo o inicijativama koje se odnose na donošenje izmjena Zakona o Sudu Bosne i Hercegovine, s ciljem ispunjavanja ključnih zamjerki Evropske unije, kao i o izmjenama Zakona o Visokom sudskom i tužilačkom vijeću, koje moraju imati pozitivno mišljenje pravosudne zajednice. Posebno je naglašena potreba uspostavljanja efikasnih mehanizama koji bi omogućili automatsku reakciju države u slučajevima blokada finansiranja institucija od značaja, uključujući zaštitu integriteta izbora, BHRT i sedam institucija kulture – rekao je Duraković.
Ove reforme imaju i praktične posljedice. Usklađivanje pravosuđa s evropskim standardima utiče na sigurnost poslovanja, registraciju firmi, sudske postupke i zaštitu imovine građana. Stabilnije pravosuđe znači brže rješavanje sporova, ali i povoljnije uslove za investicije i zapošljavanje.
Finansiranje institucija
Jedno od pitanja odnosilo se na blokade finansiranja državnih institucija. Kada finansiranje nije stabilno, institucije poput javnog servisa ili kulturnih ustanova imaju otežan rad, što građani osjećaju kroz dostupnost informacija, kulturnih programa i obrazovnih sadržaja.
Evropska unija insistira na mehanizmima koji omogućavaju redovno funkcionisanje takvih ustanova. U to spada i zaštita izbornog procesa, jer izbori predstavljaju osnov demokratskog sistema i legitimiteta vlasti.
Državna imovina
Tokom sastanka otvoreno je i pitanje državne i vojne imovine. Ova tema traje godinama jer se odnosi na nadležnosti između države i entiteta, ali i na rad institucija koje koriste tu imovinu.
Rješavanje statusa imovine važno je za infrastrukturne projekte, korištenje javnog zemljišta i planiranje investicija. Bez jasnog vlasništva često dolazi do zastoja u projektima, što utiče na razvoj opština i zapošljavanje.
Položaj Bošnjaka
Duraković je sagovornika upoznao i sa pitanjima koja se odnose na položaj Bošnjaka u Republici Srpskoj. Među temama su raspodjela budžetskih sredstava, obrazovanje bez diskriminacije i ravnopravna upotreba jezika i pisma u javnim ustanovama.
Predstavljen je nacrt zakona kojim bi se obezbijedila proporcionalna zastupljenost konstitutivnih naroda i Ostalih u lokalnim skupštinama. Takva rješenja odnose se na učešće građana u odlučivanju o lokalnim budžetima, komunalnim projektima i razvoju infrastrukture.
Pitanje jezika posebno se odnosi na škole i administraciju jer utiče na izdavanje dokumenata, školske programe i komunikaciju s institucijama. Roditelji i učenici to pitanje često povezuju s pravom na obrazovanje i ravnopravan pristup javnim uslugama.
Uloga Evropske unije
Delegacija Evropske unije u Bosni i Hercegovini prati reforme i pruža podršku domaćim institucijama u ispunjavanju obaveza koje proizlaze iz evropskog puta. Redovni sastanci sa zvaničnicima dio su procesa usklađivanja zakona i administrativnih procedura.
Govoreći o komunikaciji sa evropskim institucijama i ulozi međunarodnih predstavnika, Duraković je iznio završnu poruku nakon susreta.
– Želim da još jednom pohvalim napore EU. U izazovnim okolnostima, ambasador Soreca je ostao most komunikacije između Brisela i Sarajeva, kao i regionalnih centara. Današnji dolazak u Banju Luku, jedan od njegovih brojnih dolazaka ovdje, potvrđuje njegovu posvećenost ovom dijelu zemlje i spremnost da komunicira. Vraćamo se na EU put, u 2026. godini ćemo svi morati napraviti iskorak da bi se to dogodilo – rekao je Duraković.
Ovakvi sastanci dio su kontinuiranih konsultacija između domaćih vlasti i Evropske unije. Njihovi rezultati povezani su s reformama koje utiču na rad institucija, pravnu sigurnost i administrativne procedure, a građani ih najčešće osjete kroz kvalitet javnih usluga, obrazovanje, izdavanje dokumenata i mogućnosti razvoja lokalnih zajednica.