Nova presuda i spor oko milionskih iznosa ponovo su otvorili političke tenzije između Sarajeva i Banje Luke. Izjave direktora „Sarajevo-gasa“ Istočno Sarajevo Nedeljka Eleka izazvale su veliku pažnju javnosti nakon što je govorio o, kako tvrdi, pokušajima da se Republici Srpskoj oduzmu ključni resursi i institucije.
Gostujući u emisiji „Telering“ na RTRS-u, Elek je burno reagovao na aktuelne sudske procese i odluke koje se odnose na Radio-televiziju Republike Srpske, ali i na sektor energetike. Tokom gostovanja poručio je da se, prema njegovom mišljenju, kroz različite pravne i političke procese pokušava oslabiti Republika Srpska i njeni ključni sistemi.
Posebno se osvrnuo na situaciju vezanu za RTRS i spor sa BHRT-om, tvrdeći da iza svega stoji pokušaj preuzimanja javnog servisa Republike Srpske.
– Bilo ko da dođe na vlast u oktobru u Republici Srpskoj, kako će funkcionisati ako nema gasovoda i RTRS-a. Neće stati na tome, ići će korak po korak dalje. Ovo što se dešava sa RTRS jeste otimanje imovine Republike Srpske – rekao je Elek.
Njegova izjava izazvala je brojne reakcije na društvenim mrežama i u političkim krugovima, posebno zbog tvrdnji da se ne radi samo o pojedinačnim sudskim sporovima nego o mnogo širem procesu.
Gasifikacija i resursi
Elek smatra da se sličan pritisak vrši i na druge projekte koje vlasti Republike Srpske godinama predstavljaju kao strateški važne za ekonomski razvoj entiteta. U tom kontekstu spomenuo je projekte gasifikacije, Aerodrom Trebinje i hidroenergetski projekat Buk Bijela.
– Isto se dešava i sa projektom gasifikacije, Aerodromom Trebinje, Buk Bijela. Nazovimo pravim imenom stvari, otmite sve resurse Republike Srpske, kriminalizujte sve ljude koji nešto rade u RS-u i dobićete jednu praznu ljušturu – rekao je Elek.
Tokom gostovanja bio je vidno uznemiren i u više navrata ponavljao da se, prema njegovom mišljenju, Republika Srpska suočava sa kontinuiranim pritiscima kroz pravosuđe i institucije.
Njegove izjave dolaze u trenutku kada su političke tenzije u Bosni i Hercegovini ponovo pojačane zbog pitanja državne i entitetske imovine, energetskih projekata i nadležnosti javnih institucija. Upravo zbog toga dio javnosti njegove riječi vidi kao nastavak političke retorike koja dominira već godinama, dok drugi smatraju da upozorava na ozbiljne procese koji bi mogli imati dugoročne posljedice.
RTRS i BHRT
Posebnu pažnju izazvao je dio njegovog obraćanja u kojem govori o mogućnosti da BHRT preuzme dominantnu ulogu u Republici Srpskoj kada je riječ o javnom emitovanju.
– Jer ovi što hoće da dođu na vlast, kako oni misle, evo, hipotetički, da pobijede, pa neće imati ljudi Јavni servis. Ili vi možda zamišljate da ovdje dovedete BHRT? Ako to zamišljate, onda je to druga stvar. To treba i reći – rekao je Elek.
Ove izjave dolaze nakon brojnih rasprava o finansiranju javnih servisa u Bosni i Hercegovini i dugogodišnjih problema u funkcionisanju sistema javnog emitovanja. Odnosi između BHRT-a i entitetskih emitera već dugo su predmet političkih i pravnih sporova, a pitanje raspodjele prihoda od RTV takse često izaziva nove sukobe.
Elek smatra da bi eventualno slabljenje RTRS-a imalo ozbiljne političke posljedice za Republiku Srpsku, zbog čega je pozvao i vlast i opoziciju da zauzmu zajednički stav.
– Zato i opozicija i vlast mora stati u zaštitu resursa Republike Srpske – poručio je Elek.
Milionski spor
Tokom emisije govorio je i o prvostepenoj presudi Okružnog privrednog suda u Istočnom Sarajevu kojom je „Sarajevo-gasu“ Istočno Sarajevo naloženo da isplati oko tri miliona maraka „Energoinvestu“. Spor se odnosi na pitanje povećanja cijene transporta plina.
Elek je presudu ocijenio kao potpuno neprihvatljivu i još jedan dokaz, kako tvrdi, pritiska na institucije i kompanije iz Republike Srpske.
– To je nečuveno i predstavlja novi udar na Republiku Srpsku – rekao je Elek.
Prema njegovim riječima, krajnji cilj takvih procesa jeste sprečavanje Republike Srpske da postane značajno energetsko i plinsko čvorište u regionu.
– Konačni cilj je sprečavanje Republike Srpske da postane plinsko čvorište – rekao je Elek.
Političke tenzije
Tema energetike posljednjih godina postala je jedno od ključnih političkih pitanja u Bosni i Hercegovini. Projekti vezani za gasovode, hidroelektrane i energetsku infrastrukturu često izazivaju sukobe između različitih nivoa vlasti, ali i između domaćih političkih aktera i međunarodnih partnera.
Vlasti Republike Srpske godinama ističu da žele razvijati vlastite energetske kapacitete i infrastrukturne projekte, dok politički predstavnici iz Federacije BiH i dio međunarodne zajednice upozoravaju na pravna i institucionalna pitanja koja prate takve projekte.
Upravo zbog toga izjave poput Elekovih brzo izazovu burne reakcije i dodatno pojačaju političku atmosferu u zemlji. Njegove tvrdnje o „otimanju imovine“ i „kriminalizaciji ljudi“ dio javnosti vidi kao političku poruku uoči novih političkih sukoba oko nadležnosti i državne imovine.
Sa druge strane, postoje i oni koji smatraju da sudske odluke treba posmatrati isključivo kroz pravni okvir, bez dodatnog političkog dramatizovanja. Međutim, u Bosni i Hercegovini je teško razdvojiti pravosuđe, ekonomiju i politiku, posebno kada se radi o velikim infrastrukturnim i energetskim projektima.
Strah od budućnosti
Elek je tokom gostovanja ostavio utisak čovjeka koji smatra da Republika Srpska ulazi u period ozbiljnih izazova kada je riječ o kontroli nad resursima i javnim sistemima. Njegov nastup bio je emotivan i pun upozorenja da bi, prema njegovom mišljenju, naredni period mogao donijeti još veće sukobe oko nadležnosti, imovine i ekonomskih interesa.
Istovremeno, njegove riječi dodatno su podijelile javnost. Jedni smatraju da upozorava na procese koji bi mogli oslabiti institucije Republike Srpske, dok drugi vjeruju da se radi o nastavku političke retorike kojom se pokušava mobilizirati javnost kroz osjećaj ugroženosti.
Bez obzira na različita tumačenja, jasno je da će pitanja energetike, javnih servisa i državne imovine ostati među glavnim političkim temama u Bosni i Hercegovini i u narednom periodu.