Koliko su građane Republike Srpske koštali pokušaji političkog lobiranja u Sjedinjenim Američkim Državama? Upravo to pitanje ponovo je otvoreno nakon objavljivanja podataka iz američkog registra stranih agenata, koji pokazuju višemilionske iznose izdvojene za angažovanje lobističkih i advokatskih firmi tokom protekle decenije.
Prema javno dostupnim podacima, vlasti Republike Srpske su u posljednjih deset godina angažovale ukupno 15 američkih lobističkih i advokatskih firmi, kao i drugih registrovanih subjekata, uključujući i vlastito predstavništvo. Do kraja 2025. godine za njihove usluge isplaćeno je najmanje 8,3 miliona dolara, dok pojedini izvještaji navode da bi ukupan iznos mogao biti i veći zbog nepotpuno objavljenih finansijskih podataka.
Milioni za lobiranje
Analiza javno dostupne baze podataka FARA pokazuje da su od 2015. godine vlasti Republike Srpske izdvojile najmanje 8,3 miliona dolara za lobističke aktivnosti u Washingtonu.
Među glavnim ciljevima tih angažmana bili su pokušaji ukidanja američkih sankcija bivšem predsjedniku Republike Srpske Miloradu Dodiku i njegovim saradnicima, osporavanje uloge visokog predstavnika u Bosni i Hercegovini, kao i predstavljanje političkih stavova vlasti Republike Srpske američkim zvaničnicima.
Podsjeća se da je Ministarstvo finansija Sjedinjenih Američkih Država 29. oktobra 2025. godine uklonilo Milorada Dodika i veći broj njegovih saradnika i povezanih osoba sa sankcijske liste.
Ugovor vrijedan četiri miliona
Najveći pojedinačni ugovor zaključen je 6. septembra 2025. godine s izraelsko-kanadskom kompanijom Dickens & Madson, a njegova vrijednost iznosila je četiri miliona dolara.
U dokumentaciji dostavljenoj američkom Ministarstvu pravde navedeno je da je cilj angažmana bio osiguravanje podrške Sjedinjenih Američkih Država, uz političke aktivnosti koje se odnose na status Republike Srpske.
U naknadno podnesenim izvještajima kompanija Dickens & Madson navela je da je savjetovala predstavnike Republike Srpske te lobirala kod zvaničnika Izraela, Saudijske Arabije i drugih država.
Navodi iz registracije
U dokumentima prijavljenim u skladu sa Zakonom o registraciji stranih agenata navedeno je da su naručioci iz Republike Srpske iskazivali politički cilj koji se odnosi na nezavisnost od Bosne i Hercegovine.
Kompanija je u prijavljenoj dokumentaciji navela da je organizovala sastanke sa stranim zvaničnicima i pružala usluge odnosa s javnošću radi ostvarivanja političkih ciljeva svojih klijenata.
Istovremeno je važno naglasiti da su to navodi koje je prijavila sama kompanija u okviru zakonske procedure registracije stranih agenata i da oni ne predstavljaju zvaničan stav administracije Sjedinjenih Američkih Država niti potvrdu da bilo koja država podržava promjenu granica Bosne i Hercegovine.
Upozorenje analitičara
Politička analitičarka Tanja Topić smatra da postoji očigledna kontradikcija između javnog pozivanja na Dejtonski mirovni sporazum i istovremenog zagovaranja drugačijih političkih ciljeva.
– Ako se političko rukovodstvo entiteta RS zaklinje u izvorni Dejton, a istovremeno traži nezavisnost, onda to govori da bi raspakivanje Dejtona moglo ugroziti i poziciju koju je entitet RS dobio Dejtonskim mirovnim sporazumom – kazala je Topić za BN televiziju.
Prema njenom mišljenju, svako otvaranje pitanja Dejtonskog mirovnog sporazuma moglo bi dovesti u pitanje postojeći nivo autonomije i nadležnosti koje Republika Srpska ima u okviru Bosne i Hercegovine.
Nešković o političkim porukama
Karijerni diplomata Branko Nešković ocijenio je da domaći političari često koriste teme referenduma, razdruživanja ili stvaranja novih entiteta kako bi podigli političke tenzije.
– Ovakve priče o raspakivanju Dejtona, raspisivanju referenduma i odvajanju entiteta RS ili nekom trećem entitetu domaći političari uglavnom koriste da zamajavaju građane i podižu tenzije u predizborne svrhe – rekao je Nešković.
Dodao je da promjene granica, prema njegovoj procjeni, nisu moguće bez saglasnosti vodećih svjetskih sila, za šta, kako smatra, trenutno ne postoji politička podrška.
Reakcija Ambasade SAD-a
Ambasada Sjedinjenih Američkih Država u Bosni i Hercegovini ranije se oglasila povodom medijskih nastupa pojedinih privatnih lobista koji su tvrdili da predstavljaju stavove administracije predsjednika Donalda Trumpa.
– Potvrđujemo da su netačne izjave privatnih lobista koji tvrde da predstavljaju administraciju predsjednika Trumpa. Politiku SAD-a prema Bosni i Hercegovini utvrđuju isključivo predsjednik i ovlašteni zvaničnici Vlade SAD-a – poručili su iz Ambasade.
Istovremeno su Sjedinjene Američke Države, povodom tridesete godišnjice Dejtonskog mirovnog sporazuma, ponovile podršku suverenitetu, teritorijalnom integritetu i stabilnosti Bosne i Hercegovine.
Otvorena pitanja
Ukidanje američkih sankcija Miloradu Dodiku i drugim osobama pokazalo je da lobističke aktivnosti mogu imati određene političke efekte. Međutim, javno dostupna dokumentacija ne potvrđuje da su Sjedinjene Američke Države prihvatile političke ciljeve koji se odnose na nezavisnost Republike Srpske ili promjenu ustavne strukture Bosne i Hercegovine.
Zbog toga se u javnosti i dalje postavlja pitanje koliko su višemilionska izdvajanja za lobiranje opravdala očekivanja građana Republike Srpske i da li su prvenstveno bila usmjerena na zaštitu javnog interesa ili političkih ciljeva tadašnjeg rukovodstva.
Pogledajte PRILOG!