Krivične prijave podnesene protiv političara iz Republike Srpske zbog negiranja genocida i veličanja pravosnažno osuđenog ratnog zločinca Ratka Mladića izazvale su novu reakciju Nenada Stevandića. Predsjednik Narodne skupštine Republike Srpske tvrdi da je riječ o nastavku političkih pritisaka čiji je cilj, prema njegovom viđenju, slabljenje predstavnika vlasti u ovom bh. entitetu.
Težak mandat
Govoreći o radu aktuelnog saziva Narodne skupštine Republike Srpske, Stevandić je ocijenio da su prethodne četiri godine bile obilježene izuzetno teškim političkim i sigurnosnim okolnostima.
On smatra da su institucije Republike Srpske tokom tog perioda bile izložene pokušajima slabljenja i da je postojao plan da se politički eliminišu ljudi koji imaju podršku birača.
– Mislim da je bio plan da nas u ove četiri godine dokrajče, da potpuno eliminišu sve one koji imaju autoritet kod naroda, da se obezglavi Republika Srpska i da se postigne efekat da iz Sarajeva biraju one koji će biti najposlušniji – izjavio je Stevandić.
Prema njegovom tumačenju, cilj političkih procesa koji su se odvijali tokom mandata bio je promijeniti odnos snaga u Republici Srpskoj i oslabiti njene ključne institucije.
Stevandić tvrdi da takav plan nije uspio i da je Narodna skupština odigrala jednu od ključnih uloga u očuvanju postojećeg institucionalnog sistema.
Institucije na meti
Predsjednik NSRS-a smatra da su predsjednik Republike Srpske i entitetska Vlada bili prve institucije koje su se našle pod pritiskom, dok je Narodna skupština, prema njegovim riječima, predstavljala posljednju metu.
Njeno eventualno političko slabljenje opisuje kao scenario koji bi doveo do deinstitucionalizacije Republike Srpske.
– Taj projekat završio je suprotno od očekivanja njegovih nosilaca, jer je Narodna skupština izdržala sve izazove i uspjela da sačuva institucije predsjednika Republike i Vlade Srpske koje su bile “prve na meti”. Zadnja je na meti bila Narodna skupština i njenim obaranjem Republika Srpska bi bila deinstitucionalizovana – rekao je Stevandić.
Takve tvrdnje uklapaju se u njegovu širu ocjenu političkih odnosa u Bosni i Hercegovini, prema kojoj se određeni pravni i politički procesi protiv predstavnika vlasti Republike Srpske vode s ciljem njihovog uklanjanja iz političkog života.
Odnosi sa Srbijom
Stevandić je kao jedno od važnijih dostignuća aktuelnog saziva Narodne skupštine izdvojio dodatno približavanje Republike Srpske i Srbije.
Ocijenio je da su ti odnosi podignuti na najviši mogući nivo.
Posebno je izdvojio formiranje Parlamentarnog foruma Srbija-Republika Srpska, predstavljajući ga kao jedan od najznačajnijih rezultata u oblasti institucionalne saradnje.
Veze vlasti u Banjoj Luci i Beogradu godinama predstavljaju jednu od centralnih tema politike Republike Srpske, a Stevandić njihov razvoj vidi kao jedan od uspjeha aktuelnog skupštinskog saziva.
Krivične prijave
Posebno oštro Stevandić je reagovao na krivične prijave koje su uslijedile nakon smrti Ratka Mladića, nekadašnjeg komandanta Vojske Republike Srpske koji je pravosnažno osuđen na doživotnu kaznu zatvora zbog genocida u Srebrenici, zločina protiv čovječnosti i ratnih zločina.
Protiv više političara iz Republike Srpske podnesene su krivične prijave zbog navoda o negiranju genocida i veličanju Ratka Mladića, a među prijavljenima je i Stevandić.
On takve poteze ne posmatra prvenstveno kao pravno pitanje.
Umjesto toga, tvrdi da je riječ o političkom pritisku koji dolazi iz Federacije Bosne i Hercegovine i nastavku, kako ga opisuje, napada na Republiku Srpsku.
Prema njegovim riječima, u Federaciji BiH trenutno postoji „histerija“ podnošenja krivičnih prijava zbog izražavanja saučešća porodici Ratka Mladića.
Stevandić smatra da se kroz takve postupke pokušavaju oslabiti politički predstavnici Republike Srpske i skrenuti njihova pažnja sa obavljanja funkcija na sudske postupke.
Optužuje Schmidta
U svojim tvrdnjama Stevandić je otišao i korak dalje, povezujući krivične prijave sa širim političkim procesima i djelovanjem Christiana Schmidta.
Prema njegovom viđenju, krajnji cilj je stvaranje političkih okolnosti u kojima sadašnja vlast u Republici Srpskoj više ne bi pobjeđivala na izborima.
– Oni traže neku garnituru koja ne bi pobjeđivala, ali to, ipak, treba da odredi naš narod. U svrhu toga je i Schmidt smislio izborni inženjering. On nije uspio Dodika da izbaci iz javnog života, nije uspio da budemo pohapšeni i u zatvoru, da obesmisli Vladu Save Minića. Sada idu na dvije varijante – masovne krivične prijave da bi nas vezali da se bavimo sudovima, a ne poslom u RS, a drugo je da naprave sistem u kojem bismo mi izgubili na izborima – rekao je Stevandić.
Ovim tvrdnjama predsjednik Narodne skupštine Republike Srpske praktično povezuje sudske i izborne procese u jednu širu političku strategiju za koju smatra da je usmjerena protiv aktuelne vlasti u Banjoj Luci.
Pitanje odgovornosti
Sa druge strane, činjenica da je protiv određenog političara podnesena krivična prijava sama po sebi ne znači da je ta osoba krivično odgovorna.
O eventualnom postojanju krivične odgovornosti odlučuju nadležne pravosudne institucije nakon provođenja propisanih procedura.
Stevandić, međutim, već samo podnošenje većeg broja prijava tumači kao sredstvo političkog pritiska.
Njegova argumentacija zasniva se na tvrdnji da će političari protiv kojih su prijave podnesene morati trošiti vrijeme i energiju na pravne postupke umjesto na obavljanje svojih funkcija.
Upravo u tome vidi jedan od glavnih ciljeva cijelog procesa.
Mladić u centru spora
Ponovo se u središtu političkog sukoba našao odnos prema Ratku Mladiću i pravosnažnim presudama međunarodnog pravosuđa.
Mladić je kao nekadašnji komandant Glavnog štaba Vojske Republike Srpske pravosnažno osuđen na doživotni zatvor.
Proglašen je krivim za genocid u Srebrenici, kao i za zločine protiv čovječnosti i ratne zločine počinjene tokom rata u Bosni i Hercegovini.
Njegova smrt izazvala je niz reakcija u Bosni i Hercegovini i regionu, a javne poruke pojedinih političara postale su predmet krivičnih prijava.
Upravo je granica između izražavanja privatnog saučešća i eventualnog veličanja pravosnažno osuđenog ratnog zločinca postala jedno od ključnih pitanja aktuelne polemike.
Stevandić tvrdi da se podnošenjem prijava zbog takvih poruka pokušava izvršiti politički pritisak, dok će pravnu ocjenu konkretnih slučajeva morati dati nadležne institucije.
Novi politički sukob
Njegov nastup pokazuje da krivične prijave neće ostati isključivo pravosudno pitanje.
Stevandić ih već predstavlja kao dio mnogo šireg sukoba između aktuelne vlasti Republike Srpske, političkih aktera iz Federacije BiH i Christiana Schmidta.
U njegovom tumačenju isti cilj imaju sudski postupci, politički pritisci i navodni pokušaji izbornog inženjeringa – uklanjanje sadašnje političke strukture u Republici Srpskoj.
Takve tvrdnje nisu predstavljene kao pravosnažno utvrđene činjenice, već kao Stevandićevo političko viđenje aktuelnih događaja.
Ipak, njegova reakcija pokazuje da mogućnost pravosudnih postupaka ozbiljno ulazi u političku agendu predstavnika vlasti Republike Srpske.
Čekaju se institucije
Dalji razvoj situacije zavisit će prije svega od postupanja nadležnih pravosudnih organa po podnesenim krivičnim prijavama.
Tek nakon njihovog razmatranja bit će poznato hoće li pojedini slučajevi dovesti do daljih pravnih postupaka.
Stevandić je, međutim, već jasno stavio do znanja kako će politički tumačiti eventualne sudske pozive i procese.
Za njega oni predstavljaju nastavak pritisaka na rukovodstvo Republike Srpske i pokušaj da se njegovi predstavnici zaokupe sudskim postupcima pred izbore.
Krivične prijave zbog navoda o negiranju genocida i veličanju Ratka Mladića tako su postale još jedna tačka dubokog političkog sukoba u Bosni i Hercegovini, dok će konačnu riječ o eventualnoj krivičnoj odgovornosti imati pravosuđe.