Kakvu poruku šalje država koja želi evropsku budućnost, a istovremeno odaje počast pravosnažno osuđenom ratnom zločincu? Hrvatski premijer Andrej Plenković upravo je pitanje evropskih vrijednosti stavio u prvi plan govoreći o proširenju Evropske unije, ali i nizu drugih izazova sa kojima se suočavaju Evropa i područje Sredozemlja.
Veliki izazovi
Migracije, energetska sigurnost, proširenje Evropske unije i demografski problemi našli su se među glavnim temama o kojima je Plenković govorio na 52. Cernobbio forumu. Hrvatski premijer učestvovao je u raspravi o budućnosti Sredozemlja zajedno s albanskim premijerom Edijem Ramom i predsjedavajućim Globalnog savjetodavnog vijeća Evropske investicijske banke Paolom Gentilonijem.
Jedno od pitanja kojem je posvetio posebnu pažnju jeste migrantska kriza. Hrvatska se, kao članica Evropske unije i Schengenskog prostora, nalazi na važnom dijelu vanjske granice Unije, zbog čega pitanje kontrole nezakonitih migracija predstavlja značajan sigurnosni i politički izazov.
Plenković je naveo da je Hrvatska uspjela smanjiti protok nezakonitih migranata na gotovo zanemariv broj, a kao važan dio tog sistema izdvojio je veliki broj policijskih službenika angažovanih na zaštiti granice.
– Oko 7.000 policajaca svakodnevno čuva granicu dugu 1.300 kilometara, a tehnološki napredak i ulaganja dodatno pomažu cijelom procesu – napisao je Andrej Plenković.
Energetska sigurnost
Uz migracije, značajan dio njegovog obraćanja bio je posvećen energetskoj sigurnosti. Plenković je govorio o posljedicama sukoba na Bliskom istoku, posebno ukazujući na rast cijena nafte i plina, ali i rizike koje bi mogući poremećaji u transportu energenata mogli donijeti evropskim ekonomijama.
Posebno je upozorio na značaj Hormuškog moreuza, jednog od ključnih pravaca za svjetsko snabdijevanje energentima. Eventualna blokada ili ozbiljniji poremećaji na tom području mogli bi uticati na cijene energenata, inflaciju i privredni rast.
Nestašica energenata, ukoliko bi potrajala, prema njegovoj ocjeni mogla bi proizvesti velike posljedice za ekonomije država u regiji. Upravo zbog toga pitanje energetike više nije samo ekonomsko, nego i strateško i sigurnosno pitanje.
Plenković je naglasio značaj energetske tranzicije, diverzifikacije izvora snabdijevanja, dodatnog razvoja infrastrukture i boljeg povezivanja država. Cilj takvog pristupa jeste smanjivanje zavisnosti od pojedinačnih izvora energije i fosilnih goriva.
Hrvatska pozicija
Hrvatska, prema riječima premijera, upravo kroz ulaganja u energetsku infrastrukturu pokušava ojačati vlastitu poziciju. Posebno mjesto u toj strategiji ima LNG terminal, koji je posljednjih godina postao važan dio energetskog sistema Hrvatske.
Plenković smatra da se Hrvatska zahvaljujući ulaganjima u LNG terminal i drugu energetsku infrastrukturu pozicionirala kao svojevrsna mediteranska vrata prema srednjoj Evropi kada je riječ o snabdijevanju plinom i naftom.
Takva pozicija, osim ekonomskog značaja, Hrvatskoj daje i veću stratešku ulogu u evropskim planovima za sigurnije i raznovrsnije snabdijevanje energentima. Energetska sigurnost posebno je dobila na važnosti nakon velikih geopolitičkih promjena koje su pogodile Evropu.
Proširenje Unije
Jedna od politički najvažnijih tema Plenkovićevog nastupa bilo je proširenje Evropske unije. Prema njegovim riječima, nakon ruske agresije na Ukrajinu došlo je do značajne promjene raspoloženja unutar EU i pojavila se veća želja da proces proširenja bude ubrzan.
Ipak, hrvatski premijer upozorio je da ubrzavanje ne bi trebalo značiti odustajanje od kriterija koje države kandidati moraju ispuniti.
Njegov stav je da proces mora ostati zasnovan na individualnim rezultatima i zaslugama svake zemlje. Drugim riječima, sve države kandidati trebale bi imati jednak tretman, ali istovremeno moraju ispunjavati uslove koji su pred njih postavljeni.
Takav pristup posebno je značajan za države zapadnog Balkana koje godinama imaju ambiciju postati članice Evropske unije. Plenković je jasno povezao evropski put sa prihvatanjem vrijednosti na kojima počiva sama Unija.
Poruka o Mladiću
Upravo u tom dijelu govora Plenković se dotakao i pitanja odnosa prema pravosnažno osuđenom ratnom zločincu Ratku Mladiću. Upozorio je da veličanje Mladića predstavlja “otklon od svega onoga što je u temeljima evropske integracije”.
Njegova poruka posebno dobija na težini u kontekstu rasprave o proširenju Evropske unije. Plenković je jasno stavio do znanja da članstvo u EU ne podrazumijeva samo ispunjavanje ekonomskih ili tehničkih kriterija, već i prihvatanje temeljnih evropskih vrijednosti.
– Neko ko odaje državne počasti osuđenom ratnom zločincu ne razumije šta je Evropska unija, ne dijeli iste vrijednosti demokratije, vladavine prava i poštivanja ljudskih prava, a kamoli solidarnosti sa njima – poručio je Andrej Plenković.
Time je hrvatski premijer pitanje odnosa prema ratnim zločinima direktno povezao sa evropskim integracijama. Njegova poruka ukazuje na stav da odnos prema pravosnažnim presudama i ratnoj prošlosti nije pitanje koje se može posmatrati potpuno odvojeno od evropskog puta država kandidata.
Evropske vrijednosti
Demokratija, vladavina prava i zaštita ljudskih prava predstavljaju neke od osnovnih principa na kojima počiva Evropska unija. Upravo te vrijednosti Plenković je naveo govoreći o odnosu prema osuđenim ratnim zločincima.
Njegove riječi dolaze u trenutku kada se sve intenzivnije govori o mogućnosti ubrzavanja evropskog puta zemalja kandidata. Međutim, iz njegovog nastupa proizlazi da politička potreba za bržim proširenjem ne bi smjela dovesti do smanjivanja standarda koji se očekuju od budućih članica.
Za zemlje zapadnog Balkana to znači da uz provođenje reformi i usklađivanje zakonodavstva s pravilima Evropske unije ostaju važna i pitanja vladavine prava, demokratskih standarda i odnosa prema događajima iz ratne prošlosti.
Demografski problem
Plenković je među velikim evropskim izazovima izdvojio i demografiju. Upozorio je na smanjivanje broja stanovnika evropskih država u trenutku kada istovremeno raste broj migracija.
Takav trend može dugoročno uticati na tržište rada, penzioni sistem, javne finansije i ukupnu konkurentnost evropske ekonomije. Zbog toga je hrvatski premijer naglasio potrebu za ozbiljnim pristupom demografskoj revitalizaciji.
Prema njegovim riječima, upravo demografska pitanja imaju važno mjesto u politikama hrvatske vlade. Cilj je stvaranje uslova koji bi dugoročno mogli doprinijeti stabilnijem broju stanovnika i privrednom razvoju.
Plenković smatra da uspješna demografska politika ne bi imala značaj samo za pojedinačne države, već i za Evropsku uniju u cjelini. Veći broj radno sposobnih stanovnika i stabilniji demografski trendovi direktno su povezani s ekonomskim rastom i konkurentnošću.
Odbrana i ekonomija
Povećanje konkurentnosti Evropske unije također je označeno kao jedan od važnih prioriteta novog Višegodišnjeg finansijskog okvira. Evropske države suočavaju se s potrebom da istovremeno odgovore na ekonomske, sigurnosne, energetske i demografske izazove.
Uz sve to rastu i izdvajanja za odbranu na nivou cijele Evropske unije. Promijenjene sigurnosne okolnosti dovele su pitanje evropskih odbrambenih kapaciteta među najvažnije teme budućeg razvoja Unije.
Plenkovićev nastup tako je obuhvatio širok spektar pitanja, od zaštite granica i energetike do proširenja, demografije i odbrane. Ipak, jedna od politički najsnažnijih poruka odnosila se upravo na evropske integracije i odnos prema ratnim zločincima.
Njegova poruka bila je jasna: ubrzanje proširenja Evropske unije jeste poželjno, ali evropski put podrazumijeva mnogo više od formalnog ispunjavanja uslova. Poštivanje demokratije, vladavine prava, ljudskih prava i vrijednosti na kojima je izgrađena Evropska unija, prema Plenkovićevim riječima, mora ostati temelj prema kojem se procjenjuje spremnost budućih članica.