Izjava ministra za evropske integracije i međunarodnu saradnju Republike Srpske Zlatana Klokića izazvala je pažnju nakon što je tokom televizijskog gostovanja entitet Republiku Srpsku predstavio kao državu, uprkos ustavnom uređenju Bosne i Hercegovine. Klokić je istovremeno najavio intenzivnije međunarodno djelovanje entitetskih institucija, otvarajući pitanje granica njihovih nadležnosti u oblasti vanjske politike.
Sporne izjave ministra
Gostujući u Jutarnjem programu Radio-televizije Republike Srpske, Zlatan Klokić govorio je o aktivnostima ministarstva kojim rukovodi i planovima vlasti u Banjoj Luci za jačanje međunarodnih kontakata. Poseban naglasak stavio je na predstavljanje Republike Srpske u inostranstvu i nastojanja da njeni predstavnici budu uključeni u međunarodne političke razgovore.
Klokić je poručio da je međunarodno pozicioniranje jedan od najvažnijih zadataka njegovog ministarstva. Prema njegovom tumačenju, promjena američke administracije otvorila je mogućnosti za drugačiji odnos prema predstavnicima Republike Srpske.
– Naše najznačajnije aktivnosti su pozicioniranje Republike Srpske na međunarodnom planu. Kada je došlo do promjene u američkoj administraciji, mi smo postali partneri i to pozicioniranje kao partnera koji ima legitimno pravo da iznese svoje stavove jeste ono čemu mi težimo – izjavio je Klokić.
Njegove riječi ukazuju na namjeru entitetskih vlasti da dodatno razvijaju kontakte s međunarodnim političkim predstavnicima. Međutim, mogućnost ostvarivanja takvih kontakata ne znači da entitet može samostalno preuzeti nadležnosti koje Ustav Bosne i Hercegovine dodjeljuje državnim institucijama.
Republiku Srpsku nazvao državom
Najviše pažnje privukao je dio Klokićevog nastupa u kojem je govorio o statusu Republike Srpske i njenom položaju u međunarodnim odnosima. Ministar je iznio stav da ovaj entitet posjeduje gotovo sve elemente državnosti, pozivajući se pritom na Dejtonski mirovni sporazum.
Istovremeno je izrazio nezadovoljstvo odnosom pojedinih evropskih država i institucija Evropske unije prema Republici Srpskoj. Prema njegovim riječima, entitetske vlasti žele da budu prihvaćene kao ravnopravan sagovornik u procesima evropskih integracija.
– Za nas same ona jeste država i mi čuvamo te elemente koje smo dobili u Dejtonskom mirovnom sporazumu. Nismo zadovoljni odnosom pojedinih zemalja Evropske unije i same EU koji ne žele da vide Republiku Srpsku kao ravnopravnog sagovornika i nekoga ko će biti ravnopravan takmac u evropskim integracijama – dodao je Klokić.
Ovakvo predstavljanje statusa Republike Srpske nije u skladu s ustavnim položajem entiteta unutar Bosne i Hercegovine. Dejtonski mirovni sporazum potvrdio je kontinuitet Bosne i Hercegovine kao međunarodno priznate države, dok su Federacija BiH i Republika Srpska određene kao njeni entiteti.
Upravo zbog toga Klokićeve tvrdnje otvaraju pitanje razlike između političkog predstavljanja Republike Srpske i njenog stvarnog ustavnopravnog položaja. Entitet može imati vlastite institucije i ustavom utvrđene nadležnosti, ali to ne podrazumijeva samostalni državni suverenitet.
Međunarodni planovi Banje Luke
Govoreći o načinima ostvarivanja međunarodnog utjecaja, Klokić je izdvojio predstavništva Republike Srpske u inostranstvu. Posebno je spomenuo njihovo djelovanje u Moskvi, Austriji, Francuskoj i Njemačkoj, predstavljajući ih kao važne instrumente međunarodnog povezivanja.
Prema njegovom objašnjenju, entitetske institucije nastoje koristiti postojeće kontakte i veze s dijasporom kako bi svoje političke stavove približile međunarodnim centrima odlučivanja. Takav pristup dio je šire strategije vlasti Republike Srpske da osnaže vlastitu vidljivost izvan Bosne i Hercegovine.
Klokić je ukazao i na značaj odnosa s američkom administracijom, navodeći da vlasti u Banjoj Luci žele biti prepoznate kao partner koji može neposredno predstavljati svoje stavove. Međutim, iz njegovog televizijskog nastupa nije proizašla potvrda da su američke institucije Republici Srpskoj priznale poseban međunarodnopravni status.
Predstavništva entiteta mogu obavljati aktivnosti u okviru svojih ovlaštenja, uključujući promociju ekonomskih, kulturnih i drugih oblika saradnje. Ona, međutim, nisu diplomatsko-konzularna predstavništva Bosne i Hercegovine i ne mogu samostalno voditi državnu vanjsku politiku.
Šta propisuje Ustav?
Ustav Bosne i Hercegovine, sadržan u Aneksu IV Dejtonskog mirovnog sporazuma, jasno uređuje odnos državnih i entitetskih institucija. Prema njegovim odredbama, Bosna i Hercegovina nastavlja svoje pravno postojanje kao država, s međunarodno priznatim granicama i unutrašnjom strukturom koju čine dva entiteta.
Posebno je važan član III/1, kojim je vanjska politika izričito određena kao nadležnost institucija Bosne i Hercegovine. To znači da entitetske vlasti nemaju ustavno ovlaštenje da samostalno nastupaju kao nosioci državne vanjske politike.
Ustav istovremeno predviđa određene mogućnosti međunarodne saradnje entiteta. Oni mogu uspostavljati posebne paralelne odnose sa susjednim državama, pod uslovom da su takvi odnosi u skladu sa suverenitetom i teritorijalnim integritetom Bosne i Hercegovine.
Također, entiteti mogu zaključivati sporazume s državama i međunarodnim organizacijama uz saglasnost Parlamentarne skupštine BiH, u skladu sa ustavnim pravilima. Takve mogućnosti ne mijenjaju činjenicu da je Bosna i Hercegovina nosilac međunarodnopravnog subjektiviteta.
Zbog toga političke izjave o Republici Srpskoj kao državi nemaju pravni učinak kojim bi se mogao promijeniti njen ustavni status. Za promjenu ustavnog uređenja neophodne su procedure propisane Ustavom Bosne i Hercegovine.
Evropske integracije
Klokićevo nezadovoljstvo odnosom Evropske unije prema Republici Srpskoj posebno je značajno zbog činjenice da Bosna i Hercegovina učestvuje u procesu evropskih integracija kao međunarodno priznata država. Pregovori o članstvu i preuzimanje obaveza prema Evropskoj uniji odvijaju se u okviru državnog institucionalnog sistema.
Entitetske institucije pritom imaju važnu ulogu u provođenju reformi koje se odnose na njihove nadležnosti. Međutim, njihovo učešće u tom procesu ne podrazumijeva status zasebnih država kandidata niti mogućnost samostalnog pristupanja Evropskoj uniji.
Razlike između političkih stavova predstavnika Republike Srpske i ustavnog okvira Bosne i Hercegovine mogu dodatno otežati koordinaciju institucija. Evropski integracijski proces zahtijeva saradnju različitih nivoa vlasti, posebno kada se reforme odnose na oblasti u kojima su nadležnosti podijeljene.
Upravo zato je važno razlikovati pravo entiteta da učestvuje u provođenju evropskih reformi od zahtjeva da bude tretiran kao ravnopravan međunarodni subjekt. Ta dva pitanja imaju različito pravno značenje i ne mogu se poistovjećivati.
Otvoreno ustavno pitanje
Klokićevo gostovanje ponovo je otvorilo raspravu o tome koliko daleko entitetske institucije mogu ići u međunarodnom predstavljanju vlastitih političkih stavova. Njegove izjave pokazuju da vlasti Republike Srpske namjeravaju nastaviti razvijati međunarodne kontakte i koristiti predstavništva u inostranstvu za promociju svojih interesa.
Ipak, politička namjera ne predstavlja automatski i ustavno ovlaštenje. Dok Republika Srpska ima pravo djelovati u okviru svojih nadležnosti, vođenje vanjske politike ostaje odgovornost institucija Bosne i Hercegovine.
Iz Klokićevog nastupa nije potvrđeno pokretanje konkretnog postupka kojim bi se promijenile državne nadležnosti ili međunarodni status entiteta. Njegove izjave prvenstveno predstavljaju političke stavove i najavu nastavka međunarodnih aktivnosti entitetskih vlasti.
Najvažnije pitanje ostaje hoće li te aktivnosti biti provođene u skladu s ustavnim okvirom Bosne i Hercegovine. Bez obzira na političke poruke iz Banje Luke, međunarodnopravni subjektivitet i nadležnost za vođenje vanjske politike pripadaju državi Bosni i Hercegovini.
