Ambasador Bosne i Hercegovine pri Ujedinjenim nacijama Zlatko Lagumdžija oštro je odgovorio Ani Trišić Babić, direktorici Kancelarije za međunarodnu saradnju Republike Srpske, nakon njenih optužbi zbog glasanja BiH protiv rezolucije koju je predložila Rusija. Lagumdžija je poručio da Bosna i Hercegovina svoju vanjsku politiku usklađuje s Evropskom unijom, a ne s Rusijom, Bjelorusijom i Sjevernom Korejom, te upozorio da se međunarodni dokumenti ne mogu tumačiti samo na osnovu njihovih naslova.
Sukob zbog glasanja
Politička polemika počela je nakon glasanja u Trećem komitetu Generalne skupštine Ujedinjenih nacija, gdje je Bosna i Hercegovina bila protiv rezolucije o borbi protiv veličanja nacizma i neonacizma.
Ana Trišić Babić javno je postavila pitanje ko je donio odluku o takvom glasanju, na osnovu čijih instrukcija i uz čiju saglasnost. Istovremeno je optužila diplomatske predstavnike BiH da zastupaju interese određenih političkih krugova, umjesto zvanične vanjske politike države.
– Diplomatija koja zastupa isključivo stavove sarajevskih bošnjačkih političkih krugova nije i ne može biti zvanična spoljna politika BiH – navela je Trišić Babić.
Njene tvrdnje izazvale su reakciju Zlatka Lagumdžije, koji je odlučio objasniti razloge glasanja i međunarodne obaveze Bosne i Hercegovine. Posebno je kritikovao način na koji se rezolucija predstavlja javnosti, smatrajući da se zanemaruje njen stvarni sadržaj.
Oštar odgovor Lagumdžije
Lagumdžija je poručio da ga više ne iznenađuju površne interpretacije međunarodnih dokumenata i nepoznavanje osnovnih činjenica. Naglasio je da je vanjskopolitičko opredjeljenje Bosne i Hercegovine poznato i da proizlazi iz njenih međunarodnih obaveza.
– Za početak, moglo bi se krenuti od činjenice da je svima dobro poznato zvanično opredjeljenje Bosne i Hercegovine da, uvažavajući sve zemlje članice UN-a, usklađuje i zastupa vanjsku i sigurnosnu politiku s Evropskom unijom, a ne s Rusijom, Bjelorusijom i Sjevernom Korejom. Naša vanjska politika više je usmjerena na saradnju sa SAD-om i Velikom Britanijom nego s Kubom i Nikaragvom – rekao je Lagumdžija.
Ovom izjavom ambasador je odgovorio na optužbe da je glasanje bilo motivisano interesima pojedinih političkih stranaka. Prema njegovom objašnjenju, riječ je o nastavku politike usklađivanja s Evropskom unijom koju Bosna i Hercegovina provodi godinama.
Naglasio je da se takav pristup ne odnosi samo na pojedinačno glasanje nego na širi proces evropskih integracija. Usklađivanje vanjske i sigurnosne politike predstavlja jednu od obaveza država koje žele članstvo u Evropskoj uniji.
Šta sadrži rezolucija?
Jedan od ključnih dijelova Lagumdžijinog odgovora odnosio se na sam tekst rezolucije. Dokument nosi naziv koji upućuje na borbu protiv nacizma, neonacizma, rasizma, diskriminacije i ksenofobije, ali ambasador upozorava da naslov nije dovoljan za razumijevanje njegovog političkog značenja.
Prema njegovim navodima, rezolucija ima 11 stranica, 20 tačaka preambule i 75 operativnih odredbi. Zbog toga smatra da se o njenom sadržaju mora raspravljati na osnovu cjelokupnog dokumenta.
Lagumdžija je posebno kritikovao komentatore koji su glasanje protiv rezolucije predstavili kao protivljenje borbi protiv nacizma. Takvo tumačenje, prema njegovom mišljenju, zanemaruje razloge zbog kojih su brojne evropske države odbile predloženi tekst.
– Bilo bi pametno da različiti komentatori prije izlaska u javnost pročitaju makar ono što piše ispod naslova rezolucije kako se ne bi nepotrebno „provaljivali“ svojim raskošnim neznanjem – poručio je Lagumdžija.
Rezoluciju su kao kosponzori predložili Rusija, Bjelorusija, Sjeverna Koreja, Kuba, Nikaragva, Sudan i Turkmenistan. Upravo je politički kontekst dokumenta, posebno u vezi s ruskom agresijom na Ukrajinu, bio jedan od razloga protivljenja Evropske unije.
Razlozi evropskog protivljenja
Lagumdžija je objasnio da se Bosna i Hercegovina prije glasanja pridružila zajedničkim izjavama Evropske unije. Isto su učinile Crna Gora, Albanija, Ukrajina, Moldavija, Gruzija i San Marino.
U tim izjavama naglašeno je da Evropska unija ostaje posvećena borbi protiv rasizma, antisemitizma, ksenofobije, mržnje prema muslimanima i drugih oblika netolerancije. Međutim, evropske države smatraju da ruski prijedlog ne doprinosi tim ciljevima.
Posebno je sporno korištenje borbe protiv nacizma kao opravdanja za ruske postupke prema Ukrajini. Evropska unija upozorava da se antinacistička retorika ne smije koristiti za negiranje suvereniteta druge države ili opravdavanje vojne agresije.
Prije izjašnjavanja o rezoluciji usvojen je i amandman kojim se ukazuje na zloupotrebu pojma neonacizma u kontekstu rata u Ukrajini. Bosna i Hercegovina podržala je taj amandman, koji je dobio 64 glasa za i 44 protiv.
Ovi detalji pokazuju da glasanje nije predstavljalo jednostavno izjašnjavanje o tome treba li se boriti protiv nacizma. Predmet odlučivanja bio je konkretan međunarodni dokument sa širim političkim i pravnim sadržajem.
BiH uz Evropsku uniju
Lagumdžija je podsjetio da je Bosna i Hercegovina ratifikacijom Sporazuma o stabilizaciji i pridruživanju prihvatila obavezu postepenog usklađivanja vanjske i sigurnosne politike s Evropskom unijom. Ta obaveza dodatno je dobila na značaju nakon sticanja kandidatskog statusa.
Prema njegovim riječima, Misija BiH pri UN-u posljednje četiri godine o ovoj rezoluciji glasa jednako kao države Evropske unije. Takav kontinuitet, smatra ambasador, pokazuje da nije riječ o iznenadnoj ili proizvoljnoj odluci.
U prethodne četiri godine rezolucija je dobijala između 112 i 117 glasova podrške, dok je protiv bilo između 50 i 54 države. Među državama koje su redovno glasale protiv nalazile su se članice Evropske unije, Sjedinjene Američke Države, Ujedinjeno Kraljevstvo, Kanada, Norveška, Australija, Novi Zeland i Japan.
S druge strane, među državama koje su podržavale rezoluciju bile su Rusija, Bjelorusija, Sjeverna Koreja, Kuba, Nikaragva, Srbija i Izrael, uz brojne države Afrike, Azije, Južne Amerike i Bliskog istoka.
Na glasanju 10. novembra rezolucija je u Trećem komitetu usvojena sa 117 glasova za, 53 protiv i devet suzdržanih. Nakon toga dokument ide pred plenarnu sjednicu Generalne skupštine UN-a.
Politička pozadina spora
Razmjena poruka između Lagumdžije i Trišić Babić pokazala je različita tumačenja vanjskopolitičkog položaja Bosne i Hercegovine. Dok zvaničnica Republike Srpske dovodi u pitanje način donošenja odluke, ambasador ističe kontinuitet usklađivanja s evropskom politikom.
Spor se zato ne odnosi samo na jednu rezoluciju nego i na šire pitanje međunarodnog djelovanja Bosne i Hercegovine. Posebno je značajno što se rasprava vodi u trenutku kada država nastoji ostvariti napredak u evropskim integracijama.
Lagumdžija insistira da protivljenje ruskom prijedlogu ne znači protivljenje borbi protiv nacizma i rasizma. Prema njegovom objašnjenju, razlog glasanja nalazi se u sadržaju dokumenta i njegovoj političkoj upotrebi.
Njegov odgovor Ani Trišić Babić tako je prerastao u širu raspravu o tome s kojim međunarodnim partnerima Bosna i Hercegovina usklađuje svoje diplomatske stavove. Ambasadorova poruka ostaje da evropski put države podrazumijeva i odgovarajuće vanjskopolitičke odluke, uključujući glasanja u Ujedinjenim nacijama.
