Više od 800 adresa u Evropi, Sjedinjenim Američkim Državama i Ujedinjenom Kraljevstvu dobilo je inicijativu koja bi mogla dodatno zaoštriti političke odnose Sarajeva i Beograda. Četrnaest poslanika Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine zatražilo je hitno preispitivanje i privremenu suspenziju Sporazuma o uspostavljanju specijalnih i paralelnih odnosa između Srbije i Republike Srpske.
Informacija je saopćena iz Kabineta zamjenika predsjedavajućeg Predstavničkog doma PSBiH Denisa Zvizdića, a potpisnici inicijative tvrde da se postojeći sporazum koristi na način koji ugrožava suverenitet i političku nezavisnost Bosne i Hercegovine te dovodi u pitanje presude međunarodnih sudova.
Inicijativa na 800 adresa
Dokument nije upućen samo institucijama u Bosni i Hercegovini. Poslanici su odlučili o svojim zahtjevima obavijestiti veliki broj međunarodnih zvaničnika i institucija, zbog čega je inicijativa poslana na više od 800 adresa u Evropi, SAD-u i Ujedinjenom Kraljevstvu.
Njihov zahtjev nije potpuno ukidanje Sporazuma o specijalnim i paralelnim odnosima, već njegovo hitno preispitivanje i privremena suspenzija dok se ne završi pravna i politička analiza načina na koji se taj sporazum provodi.
Potpisnici tvrde da njihov potez nije odgovor na samo jedan događaj. Kao osnovni problem navode kontinuitet politike koju povezuju sa odnosima vlasti Srbije i Republike Srpske.
Posebno izdvajaju Deklaraciju sa takozvanog Svesrpskog sabora održanog u Beogradu, za koju smatraju da sadrži političke stavove koji zadiru u ustavni poredak Bosne i Hercegovine.
Svesrpski sabor
Prema navodima iz inicijative, problematični dijelovi te politike odnose se na negiranje genocida u Srebrenici, afirmaciju 9. januara, osporavanje državnih institucija Bosne i Hercegovine i odnosa prema funkciji visokog predstavnika.
Poslanici smatraju da se posljednja dešavanja ne mogu posmatrati izolovano od ranijih političkih poteza i poruka.
Upravo zbog toga svoju inicijativu predstavljaju kao odgovor na duži politički proces, a ne samo kao reakciju na posljednja dešavanja u Beogradu.
Poseban dio dokumenta posvetili su sahrani Ratka Mladića, pravosnažno osuđenog za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine.
– Kulminacija takve anticivilizacijske i remetilački politike viđena je u Beogradu 6. i 7. septembra 2026. godine. Ratko Mladić, pravosnažno osuđen za genocid, zločine protiv čovječnosti i ratne zločine, sahranjen je uz elemente državnog i vojnog ceremonijala Republike Srbije uz prijeteće i agresivne poruke bazirane na matrici negiranja presuđenih činjenica, relativiziranja genocida, glorifikacije ratnih zločinaca i institucionalnog povezivanje Beograda i Banje Luke uz osporavanje nadležnosti BiH. Na takvu politiku međunarodna zajednica mora odgovoriti konkretnim djelovanjem – ističu poslanici u upućenoj inicijativi.
Zahtjev međunarodnoj zajednici
Potpisnici dokumenta smatraju da međunarodni partneri Bosne i Hercegovine više ne bi trebali ostati samo na političkim izjavama i osudama.
Od visokog predstavnika, Vijeća za implementaciju mira, Evropske unije, Sjedinjenih Američkih Država, Ujedinjenog Kraljevstva i drugih država svjedoka Dejtonskog mirovnog sporazuma traže konkretno djelovanje.
Prvi korak koji predlažu jeste hitno preispitivanje načina provođenja Sporazuma o specijalnim i paralelnim odnosima Srbije i Republike Srpske.
Nakon toga traže podršku privremenoj suspenziji sporazuma sve dok se ne završi njegovo pravno i političko preispitivanje.
Kao uslov za drugačiji odnos prema sporazumu navode potpuno poštovanje teritorijalnog integriteta i suvereniteta Bosne i Hercegovine, kao i sudskih odluka međunarodnih sudova od strane Srbije.
Specijalne veze u fokusu
Specijalni i paralelni odnosi Srbije i Republike Srpske već dugo predstavljaju važan dio političkih veza Beograda i Banje Luke.
Mogućnost uspostavljanja takvih odnosa predviđena je dejtonskim ustavnim okvirom, ali uz poštovanje suvereniteta i teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine.
Upravo način korištenja tih veza sada osporavaju potpisnici inicijative.
Njihova tvrdnja je da se postojeći okvir više ne koristi samo za saradnju u oblastima od zajedničkog interesa, nego da je postao dio šire politike institucionalnog povezivanja Srbije i Republike Srpske uz istovremeno osporavanje državnih nadležnosti Bosne i Hercegovine.
Zbog toga smatraju da postoji dovoljno razloga da međunarodna zajednica razmotri da li se sporazum provodi u skladu sa principima na kojima je zasnovan.
Traže i sankcije
Privremena suspenzija specijalnih i paralelnih odnosa nije jedini zahtjev četrnaest poslanika.
Od međunarodnih partnera traže i jasnu osudu institucionalne glorifikacije pravosnažno osuđenih ratnih zločinaca.
Uz političku osudu, žele da bude otvoreno i pitanje individualne odgovornosti zvaničnika.
U inicijativi se zato traži razmatranje mogućnosti uvođenja sankcija odgovornim političkim predstavnicima.
Potpisnici žele i da ponašanje vlasti Srbije bude uzeto u obzir prilikom procjene napretka te zemlje na evropskom putu.
Time pokušavaju cijelo pitanje prenijeti sa nivoa odnosa Bosne i Hercegovine i Srbije na nivo odnosa Beograda sa Evropskom unijom.
Pritisak prema Beogradu
Inicijativa dolazi u periodu ozbiljnog pogoršanja političkih i diplomatskih odnosa Bosne i Hercegovine i Srbije.
Niz poteza i izjava nakon sahrane Ratka Mladića već je doveo do zahtjeva da međunarodni partneri zauzmu snažniji stav prema vlastima u Beogradu.
Sada se prvi put u fokus direktno stavlja i Sporazum o specijalnim i paralelnim odnosima Srbije i Republike Srpske.
Ukoliko bi zahtjev za njegovom privremenom suspenzijom dobio političku podršku relevantnih međunarodnih aktera, otvorilo bi se pitanje budućeg institucionalnog odnosa Beograda i Banje Luke.
Ipak, sama inicijativa poslanika ne znači da je sporazum suspendovan. Riječ je o političkom zahtjevu kojim se od međunarodnih institucija i država traži da razmotre takvu mogućnost i preispitaju postojeći način njegove primjene.
Četrnaest potpisa
Inicijativu je potpisalo ukupno četrnaest poslanika Predstavničkog doma Parlamentarne skupštine Bosne i Hercegovine.
Među potpisnicima su Denis Zvizdić, Saša Magazinović, Aida Baručija, Sabina Čudić, Jasmin Emrić, Jasmin Imamović, Albin Muslić, Rejhana Dervišević, Ermina Salkičević-Dizarević, Mia Karamehić-Abazović, Nihad Omerović, Predrag Kojivić, Elvisa Hodžić i Šemsudin Mehmedović.
Širok krug međunarodnih adresa na koje je dokument poslan pokazuje da potpisnici ne žele da njihova inicijativa ostane samo tema unutrašnje političke rasprave u Bosni i Hercegovini.
Njihov cilj je da pitanje specijalnih veza Srbije i Republike Srpske postane tema razgovora među ključnim zapadnim partnerima BiH.
Čeka se odgovor
Sada će posebnu pažnju privući reakcije institucija i država kojima je inicijativa upućena.
Poslanici očekuju da međunarodna zajednica razmotri ne samo političke poruke koje dolaze iz Beograda i Banje Luke nego i konkretne mehanizme njihove međusobne institucionalne saradnje.
Njihov zahtjev za privremenom suspenzijom predstavlja jedan od ozbiljnijih političkih pokušaja da se specijalni i paralelni odnosi Srbije i Republike Srpske direktno dovedu u pitanje.
Istovremeno, zahtjev za mogućim sankcijama i povezivanjem posljednjih poteza Srbije sa njenim evropskim putem dodatno povećava političku težinu inicijative.
Naredne reakcije pokazat će da li će dokument ostati politički pritisak četrnaest parlamentaraca ili će zahtjev za preispitivanje specijalnih veza Srbije i Republike Srpske dobiti podršku dijela međunarodnih partnera kojima je upućen.