Fotografije i snimci iz Moskve izazvali su burne reakcije širom regiona, a posebno pažnju privukli su potezi zvaničnika iz Republike Srpske tokom vojne parade na Crvenom trgu. Pojedini politički analitičari smatraju da se iza svega kriju mnogo ozbiljnije političke poruke koje bi mogle imati utjecaj i na naredni izborni ciklus u Bosni i Hercegovini.
Politička analitičarka iz Banje Luke Tanja Topić govorila je o aktuelnim previranjima na političkoj sceni Republike Srpske, odnosima unutar opozicije, ali i sve vidljivijem utjecaju Beograda na političke procese u ovom entitetu. Posebnu pažnju izazvala je njena analiza dešavanja nakon osnivanja nove političke stranke Igora Crnatka, kao i komentari o ulozi predsjednika Srbije Aleksandra Vučića u političkom pozicioniranju opozicionih lidera u Banjoj Luci.
Nova previranja
Posljednjih mjeseci politička scena u Republici Srpskoj prolazi kroz ozbiljne turbulencije. Unutar opozicionih stranaka sve češće dolazi do neslaganja, a javnost s velikom pažnjom prati odnose između vodećih političkih figura.
Osnivanje nove političke stranke dodatno je uzdrmalo opozicioni blok, posebno nakon reakcija koje su uslijedile iz PDP-a i Pokreta sigurna srpska. Mnogi smatraju da se iza poziva na hitne sjednice i javnih istupa kriju mnogo dublji politički interesi.
– Moj utisak je da su inicijative Borenovića i Radojičića igrokaz, kojim bi “primorali Draška Stanivukovića” da se kandiduje. Jer su to uradile druge stranke i eto da bi se potvrdilo da je Stanivuković najbolja udavača u opoziciji – “žele ga” stranačke perjanice ali i građani. Ne maše se uzalud istraživanjima javnog mnijenja danima – rekla je Topić.
Dodala je kako se kroz javne nastupe i poruke na društvenim mrežama zapravo hrani politička ambicija Draška Stanivukovića.
– Tako da ovo hitno sazivanje sjednica organa PDP i PSS-a i obraćanja Borenovića i Radojičića putem društvenih mreža, omiljenog Stanivukovićevog političkog alata implicira, zapravo, hranjenje njegovih ambicija i objavu njegove kandidature, istina na nagovor kamarada iz Pokreta. Da li će dio zvaničnika i visokopozicioniranih članova PDP-a prići Igoru Crnatku, ne znam – rekla je Topić.
Interesi i politika
Analitičari smatraju da bi naredni period mogao donijeti dodatna politička preslagivanja, posebno ukoliko pojedini funkcioneri procijene da im nova politička opcija može donijeti veću korist i sigurniju poziciju.
Topić smatra da bi upravo lični interes mogao igrati ključnu ulogu u budućim političkim odlukama.
– Ali ako pratimo račundžijski mentalitet dobrog dijela ovdašnjih političara, mislim da će prevagnuti matematika i lični interes. Crnadak im nudi novi vrijednosni okvir, više morala u politici, vladavinu prava i evropski put, a prevagu su do sada odnosili novac i lični interesi, pa im se Crnatkov politički model može učiniti nerealnim i idealističkim – rekla je Topić.
U javnosti su se pojavile i nove optužbe Nebojše Vukanovića, lidera Liste za pravdu i red, koji tvrdi da je Draško Stanivuković spreman na sve kako bi ostvario političke ambicije i preuzeo vodeću poziciju u Republici Srpskoj.
Osim toga, Vukanović tvrdi i da određeni opozicioni lideri djeluju pod snažnim utjecajem režima iz Beograda.
Utjecaj Beograda
Tema političkog utjecaja Srbije na dešavanja u Republici Srpskoj već godinama izaziva brojne rasprave. I dok jedni smatraju da je riječ o prirodnim političkim vezama, drugi upozoravaju da Beograd direktno učestvuje u kreiranju političkih odnosa unutar RS-a.
Topić tvrdi da taj utjecaj traje već dugo i da nije ograničen samo na aktuelnu vlast.
– Beograd odavno vuče sve političke konce u RS-u. Aktuelna vlast i politička rukovodstva u RS-u su imali potporu do sada svih struktura vlasti u Srbiji – od Tadića preko Koštunice do Vučića – rekla je Topić.
Prema njenim riječima, predsjednik Srbije sada pokušava ostvariti utjecaj i nad opozicionim redovima.
– Ali Vučić sada paralelno želi vući konce i u opozicionim redovima i vidimo kako pojedine političke lidere modelira po sopstvenom nahođenju. Tako smo došli do paradoksalnih situacija – dok neki opozicionari žestoko kritikuju Dodika i njegovu politiku, istovremeno i po kiši i snijegu cupkaju na Vučićevim mitinzima, dok im se sa bine obraća ni manje ni više nego Dodik – rekla je Topić.
Posebno je kritikovala ponašanje dijela akademske zajednice i opozicionih političara koji, kako tvrdi, zanemaruju određene političke postupke zarad bliskosti s centrima moći.
– Gledamo kako neki univerzitetski profesori hvale Vučićeve političke poteze, dok se njegov režim represivno odnosi prema studentima – rekla je Topić.
Kriza opozicije
Politička situacija dodatno se zakomplikovala nakon smjene Milana Miličevića s čela SDS-a, što je izazvalo brojne reakcije unutar opozicionih krugova.
Topić smatra da je posebno problematično to što dio opozicije istovremeno pokušava biti protiv Dodika, ali i ostati politički blizak Beogradu.
– Zamislite profesore koji se priviju uz skute vlasti i napuste studente. Milan Miličević je smijenjen sa čela SDS-a zbog statusa podrške studentima u Srbiji. Samo ono što ostaje nepoznanica jeste kako je Beograd uspio da se prikaže vjerodostojan u očima opozicije u RS-u dok javno i paradno nastupa u istoj koloni sa zvaničnicima Republike Srpske – rekla je Topić.
Dodala je kako takav odnos može imati ozbiljne posljedice po kredibilitet opozicionih lidera.
– Nekim opozicionarima, ljutim Dodikovim protivnicima, to očigledno ne smeta kao ni to da zbog podaničkog odnosa perpetuiraju zavisnost od autokratskih tendencija i rizikuju gubitak vjerodostojnosti i kredibiliteta – rekla je Topić.
Blamaža u Moskvi
Veliku pažnju javnosti izazvao je i odlazak delegacije Republike Srpske na vojnu paradu u Moskvu. Na snimcima koji su obišli region posebno se izdvojio trenutak kada je predsjednik Narodne skupštine RS Nenad Stevandić prišao prostoru koji mu nije bio namijenjen, nakon čega je reagovalo Putinovo osiguranje.
Mnogi su taj potez ocijenili kao diplomatsku blamažu koja je dodatno skrenula pažnju na prisustvo delegacije Republike Srpske među liderima koji važe za bliske Kremlju.
Topić smatra da su poruke koje su poslane iz Moskve veoma jasne.
– Rukovodstvo RS-a, uključujući i jednog stranačkog prvaka, se s ponosom slikalo pored autokrata, desničarskih i populističkih lidera, i diktatora. To govori da su oni u tom okruženju svoji na svome i da im je u toj koži udobno. Takvim prijateljstvima se oni hvale, na isti način na koji su pozdravljali agresiju Rusije na Ukrajinu, hvalili se prijateljstvima sa onima koji su “razvalili i porušili” dobar dio svijeta, tugovali za Orbanom, jer su njihovi (kvazi) vrijednosni okviri identični – rekla je Topić.
Prema njenom mišljenju, slike iz Moskve ostavile su veoma loš utisak i pokazale način na koji rukovodstvo Republike Srpske želi da bude predstavljeno na međunarodnoj sceni.
– Te slike o dodvoravanju “velikim prijateljima”, pokušaji da se ljube s njima, ulazak u zaštićenu zonu su groteskne, ali ko mari za to. Našim provincijalnim vladarima bitno je da su u tim krugovima ostvarili međunarodni subjektivitet – rekla je Topić.