Sve glasnije političke turbulencije oko odlaska Christiana Schmidta otvorile su ozbiljna pitanja o odnosima velikih sila prema Bosni i Hercegovini i zapadnom Balkanu. Dok domaća javnost pokušava razumjeti šta se zapravo događa iza diplomatskih kulisa, njemački mediji objavili su analize koje ukazuju na mnogo širu geopolitičku pozadinu cijelog slučaja.
Njemački list Frankfurter Allgemeine upozorio je da se odnosi između Sjedinjenih Američkih Država i Evropske unije ubrzano mijenjaju te da Bosna i Hercegovina postaje jedno od ključnih mjesta novog političkog nadmetanja između Vašingtona i Brisela.
Nova geopolitička igra
Autor analize Michael Martens smatra da odlazak Christiana Schmidta nije samo pitanje promjene jednog međunarodnog zvaničnika, nego pokazatelj mnogo dubljih političkih procesa koji se trenutno odvijaju na Balkanu.
– Slučaj pokazuje da Evropljani i Amerikanci više nisu partneri čak ni na Balkanu, nego geopolitički rivali – piše Martens.
Prema njegovoj procjeni, sadašnja američka administracija više ne posmatra Evropsku uniju kao ključnog saveznika, nego kao konkurenta u borbi za politički uticaj.
– Iz perspektive sadašnjih vlasti u Vašingtonu oni sebe ne vide kao partnere Evropske unije, nego kao njene konkurente – navodi autor.
U tekstu se ističe da Balkan sve više postaje prostor na kojem velike sile pokušavaju demonstrirati svoju moć i politički uticaj, dok Bosna i Hercegovina zbog složene unutrašnje strukture ostaje posebno osjetljiva na takve procese.
Uloga Milorada Dodika
Veliki dio analize posvećen je predsjedniku Republike Srpske Miloradu Dodiku, kojeg Frankfurter Allgemeine opisuje kao najuticajnijeg političkog lidera među bosanskim Srbima i jednog od najbližih saveznika ruskog predsjednika Vladimira Putina u Evropi.
Autor podsjeća da je Dodik tokom devedesetih godina imao podršku zapadnih političkih struktura i da je tada bio predstavljan kao političar koji se suprotstavljao naslijeđu ratne politike.
– Ono što danas zvuči gotovo nevjerovatno tada je djelovalo logično: Dodik se suprotstavljao mrežama ratnog zločinca Radovana Karadžića, predstavljao se kao prozapadni političar i genocid u Srebrenici nazivao pravim imenom, genocidom – navodi autor.
Međutim, prema ocjeni njemačkog lista, politička situacija se u međuvremenu potpuno promijenila.
– Danas je Dodik vodeća snaga separatizma u Bosni. Već gotovo dvije decenije prijeti odvajanjem Rs-a od ostatka države – piše Frankfurter Allgemeine.
Američka tolerancija
Posebno osjetljiv dio analize odnosi se na tvrdnju da Dodik danas djeluje uz prešutnu toleranciju ili čak određeni nivo podrške iz Sjedinjenih Američkih Država.
– Na Balkanu sada sijeku Bosnu sjekirom, računajući da su Evropljani previše slabi i podijeljeni da bi pružili ozbiljan otpor – upozorava Martens.
Ovakve tvrdnje izazvale su pažnju jer sugerišu da se međunarodni odnosi prema Bosni i Hercegovini značajno mijenjaju i da Evropska unija više nema političku snagu kakvu je imala prethodnih godina.
Autor smatra da bi eventualna destabilizacija Bosne i Hercegovine mogla proizvesti ozbiljne sigurnosne posljedice u cijelom regionu.
– Bosanski muslimani ne bi stajali po strani ukoliko bi Dodik pokušao uništiti njihovu državu – navodi se u tekstu.
Dodaje se i da bi predsjednik Srbije Aleksandar Vučić u slučaju ozbiljnije krize bio pod pritiskom da podrži bosanske Srbe.
– Ako bi izbilo nasilje, Vučić bi se našao pod pritiskom da pomogne ‘srpskoj braći u Bosni’ – piše autor.
Sudbina OHR-a
Frankfurter Allgemeine veliku pažnju posvetio je i ulozi OHR-a, odnosno institucije visokog predstavnika, za koju autor smatra da je tokom godina izgubila stvarnu političku moć.
Iako formalno raspolaže širokim ovlaštenjima, uključujući mogućnost smjene političara i nametanja zakona, u analizi se tvrdi da visoki predstavnik više nema kapacitet da svoje odluke zaista provede na terenu.
– Visoki predstavnici su već dugo samo papirni tigrovi – navodi Frankfurter Allgemeine.
Kao primjer navodi se činjenica da je Milorad Dodik i dalje dominantna politička figura među bosanskim Srbima uprkos sukobima sa Christianom Schmidtom i brojnim političkim procesima.
Autor smatra da bi eventualna ozbiljna sigurnosna kriza pokazala svu slabost međunarodnih mehanizama u Bosni i Hercegovini.
– Ako bi se nasilje vratilo u Bosnu, visoki predstavnik bi možda mogao objaviti oštro protestno pismo na internetu, osim toga bio bi bespomoćan – navodi se u tekstu.
Kritike međunarodne zajednice
U analizi se ide i korak dalje pa se tvrdi da je OHR vremenom postao kontraproduktivna institucija koja domaćim političarima omogućava izbjegavanje odgovornosti za ključne odluke.
– Kancelarija visokog predstavnika već dvadeset godina je mrtav konj koji je iscrpljen od jahanja – piše Martens, pozivajući se na ranije izjave jednog od bivših visokih predstavnika.
Frankfurter Allgemeine smatra da bi evropske države trebale spriječiti imenovanje novog visokog predstavnika nakon eventualnog odlaska Christiana Schmidta te podržati zatvaranje OHR-a nakon općih izbora u Bosni i Hercegovini.
Evropski put
Autor smatra da bi otvorena pitanja u Bosni i Hercegovini, poput državne imovine i odnosa između različitih nivoa vlasti, trebala biti rješavana kroz evropske integracije i pregovore sa Evropskom unijom.
Istovremeno upozorava da Evropska unija mora hitno vratiti kredibilitet politici proširenja na zapadni Balkan.
– Sadašnji prividni pregovori bez vidljivog kraja nisu vjerodostojni – piše Martens.
Na kraju analize upozorava se da vakuum nastao slabljenjem evropskog uticaja sve više koriste druge velike sile.
– Upravo taj vakuum i slabljenje evropskog uticaja koriste druge sile, prije svega Rusija i Kina, ali sada sve više i Sjedinjene Američke Države – zaključuje autor.