Novo međunarodno istraživanje o Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori otvorilo je raspravu o uticaju velikih svjetskih sila na Zapadnom Balkanu. Autori studije upozoravaju da Bosna i Hercegovina ostaje jedna od država u kojoj se prepliću interesi Rusije, Kine i Turske, pri čemu se ruski uticaj, kako navode, prvenstveno ostvaruje kroz političke procese, društvene podjele i protivljenje euroatlantskim integracijama.
Uticaj Vladimira Putina ide preko Milorada Dodika i političkih podjela: Novi izvještaj o BiH
Ruski uticaj pod lupom: Novi izvještaj o BiH – Vladimira Putina ide preko Milorada Dodika i političkih podjela
Političke podjele u fokusu
Centar za sigurnosne studije (CSS) objavio je istraživanje pod nazivom „Bosnia and Herzegovina and Montenegro between Chinese, Russian, and Turkish Influence“, čija je autorica Malwina Cymanowska.
Studija analizira načine na koje Rusija, Kina i Turska ostvaruju svoje geopolitičke interese u Bosni i Hercegovini i Crnoj Gori, dvjema državama Zapadnog Balkana koje još nisu članice Evropske unije.
Prema zaključcima istraživanja, svaka od ovih država koristi različite metode za jačanje svog uticaja – od ekonomskih ulaganja, infrastrukturnih projekata i finansijske saradnje do političkog djelovanja, medijskog uticaja, kulturne diplomatije i širenja dezinformacija.
Kineski model uticaja
Autorica navodi da Kina svoj uticaj u Bosni i Hercegovini prvenstveno gradi kroz ekonomsku saradnju.
Poseban fokus stavljen je na infrastrukturne projekte, energetski sektor i kreditne aranžmane kojima se finansiraju veliki razvojni projekti.
Međutim, istraživanje upozorava da Peking posljednjih godina sve češće koristi i elemente takozvane “oštre moći”, prije svega kroz tehnološku zavisnost, digitalnu infrastrukturu i ugovore koji, prema navodima studije, nisu uvijek dovoljno transparentni.
Za razliku od kineskog pristupa, ruski uticaj, prema autorici, ima sasvim drugačiji karakter.
Politički uticaj Moskve
U istraživanju se navodi da Rusija najveći dio svog uticaja u Bosni i Hercegovini ostvaruje kroz političke i društvene mehanizme.
Posebno se ističe korištenje etničkih i vjerskih podjela, protivljenje evropskim i evroatlantskim integracijama, kao i širenje različitih političkih narativa putem medija i društvenih mreža.
Autorica smatra da upravo politička nestabilnost Bosne i Hercegovine omogućava Rusiji da lakše ostvaruje svoje geopolitičke interese u regionu.
Kada je riječ o Bosni i Hercegovini, u studiji se navodi da Moskva godinama kritikuje Dejtonski mirovni sporazum, predstavljajući ga kao okvir koji je, prema njihovom narativu, nametnut od strane zapadnih država.
Posebno se ističe da Rusija pruža političku podršku vlastima Republike Srpske.
Navodi o Miloradu Dodiku
Poseban dio istraživanja posvećen je političkom odnosu između ruskog predsjednika Vladimira Putina i predsjednika SNSD-a Milorada Dodika.
Autorica navodi da upravo Dodika smatra jednim od najbližih političkih partnera Rusije u Evropi.
– Rukovodstvo RS ostaje otvoreno prorusko. Njen prethodni predsjednik, Milorad Dodik, je među najodanijim evropskim saveznicima Vladimira Putina, često ponavljajući antizapadnu retoriku Kremlja. Ovo savezništvo značajno ometa geopolitički i institucionalni napredak BiH. I političari iz RS i ruski zvaničnici dosljedno osporavaju autoritet visokog predstavnika, odbacuju rezolucije UN u vezi s genocidom u Srebrenici i protive se integraciji BiH u zapadne strukture poput EU i NATO-a – navodi se u istraživanju.
Prema autorici, upravo ovakav politički odnos predstavlja jedan od ključnih elemenata ruskog uticaja u Bosni i Hercegovini.
Uticaj kroz društvo
Studija upozorava da ruski uticaj nije ograničen samo na političke institucije.
Prema navodima autorice, Moskva dio svog uticaja ostvaruje i kroz društvene procese, predstavljajući se dijelu stanovništva kao zaštitnik pravoslavlja, panslavizma i tradicionalnih vrijednosti.
Takav pristup, navodi se u istraživanju, omogućava Rusiji da zadrži značajnu podršku dijela javnosti u Bosni i Hercegovini.
Poseban prostor za djelovanje predstavlja medijski sistem Bosne i Hercegovine.
Autorica smatra da postojanje različitih medijskih narativa dodatno produbljuje podjele u društvu.
– Ovo okruženje olakšava stvaranje divergentnih narativa prilagođenih specifičnoj etničkoj publici. Umjesto da podstiče pomirenje. Ova medijska polarizacija dodatno dijeli već fragmentirano društvo – situaciju koju Rusija aktivno iskorištava – ističe se u istraživanju.
Ekonomski pokazatelji
Za razliku od političkog uticaja, istraživanje pokazuje da je ekonomsko prisustvo Rusije u Bosni i Hercegovini znatno manje.
Prema podacima navedenim u studiji, tokom 2025. godine Rusija je učestvovala sa oko 0,9 posto u ukupnom uvozu Bosne i Hercegovine.
Istovremeno, države Evropske unije učestvovale su sa približno 58 posto ukupnog uvoza, što pokazuje da je evropsko tržište i dalje daleko najvažniji ekonomski partner Bosne i Hercegovine.
Kao najznačajniji primjer ruskog ekonomskog prisustva navodi se Rafinerija nafte Brod.
Prema podacima iz istraživanja, nakon što je ruska kompanija NjeftegazinKor preuzela većinsko vlasništvo, broj zaposlenih smanjen je za oko hiljadu radnika, dok su ukupna dugovanja kompanije porasla sa 175,6 miliona na više od 821 milion konvertibilnih maraka.
Nakon požara koji se dogodio 2018. godine rafinerija više ne prerađuje naftu.
Autorica zaključuje da je geopolitički značaj ovog postrojenja za Rusiju znatno veći od njegovog ekonomskog značaja za Bosnu i Hercegovinu.
Rizik od sankcija
U završnom dijelu istraživanja upozorava se na mogućnost da bi Bosna i Hercegovina mogla biti iskorištena kao potencijalni kanal za plasman određene robe iz Rusije prema zapadnim tržištima uprkos međunarodnim sankcijama uvedenim nakon ruske agresije na Ukrajinu.
Autorica smatra da bi takav razvoj događaja mogao imati ozbiljne političke i ekonomske posljedice po Bosnu i Hercegovinu, uključujući dodatno usporavanje njenog evropskog puta.
Zaključujući istraživanje, navodi se da ruski uticaj u Bosni i Hercegovini ostaje dominantno političke prirode te da se, prema ocjeni autorice, najvećim dijelom zasniva na produbljivanju političkih i etničkih podjela, širenju dezinformacija i protivljenju evropskim i evroatlantskim integracijama, dok institucionalne slabosti Bosne i Hercegovine dodatno povećavaju prostor za djelovanje stranih aktera.