Četiri miliona dolara iz budžeta Republike Srpske izdvojena su za ugovor s lobističkom firmom koja bi pred američkim i međunarodnim institucijama trebala zastupati političke interese vlasti ovog entiteta. Posebnu pažnju privukla je formulacija iz ugovora prema kojoj je nezavisnost Republike Srpske od Bosne i Hercegovine označena kao konačni cilj angažmana.
Riječ je o ugovoru sa izraelsko-kanadskom kompanijom Dickens & Madson, koji predstavlja samo jedan dio višegodišnje lobističke kampanje vlasti Republike Srpske u Sjedinjenim Američkim Državama. Dostupni podaci pokazuju da je od 2015. godine za takve aktivnosti isplaćeno najmanje 8,3 miliona dolara, dok je stvarna suma vjerovatno i veća jer su pojedini ugovori djelimično ili potpuno anonimizirani.
Višegodišnja kampanja
Lobiranje vlasti Republike Srpske u Washingtonu nije novost. Tokom posljednjih deset godina angažovano je ukupno 15 američkih lobističkih i advokatskih kompanija, uključujući i vlastito predstavništvo registrovano za slične poslove.
Ciljevi tih ugovora razlikovali su se u pojedinostima, ali su uglavnom bili povezani sa ukidanjem američkih sankcija Miloradu Dodiku, članovima njegove porodice, saradnicima i povezanim kompanijama, osporavanjem legitimiteta visokog predstavnika Christiana Schmidta, zatvaranjem Ureda visokog predstavnika i predstavljanjem stavova vlasti Republike Srpske pred američkim institucijama.
Posljednji ugovor sa kompanijom Dickens & Madson potpisan je 6. septembra 2025. godine i vrijedan je četiri miliona dolara. U njegovom sadržaju jasno je navedeno da je nezavisnost Republike Srpske od Bosne i Hercegovine konačni politički cilj.
Takva formulacija izazvala je dodatnu pažnju jer se ne odnosi samo na predstavljanje ekonomskih ili administrativnih interesa jednog entiteta, nego na politički cilj koji je u suprotnosti sa ustavnim poretkom i teritorijalnim integritetom Bosne i Hercegovine.
Šutnja potpisnika
Osnivač kompanije Dickens & Madson Ari Ben-Menashe nije želio odgovoriti na pitanja o tome da li nezavisnost Republike Srpske i dalje predstavlja cilj njihovog angažmana i na koji način planiraju zagovarati takvu politiku pred američkim i međunarodnim institucijama.
– Ne možemo vam na to odgovoriti zbog zabrinutosti oko povjerljivosti ugovora – rekao je Ari Ben-Menashe.
Odgovori nisu stigli ni iz Vlade Republike Srpske, koja je potpisala ugovor s njegovom kompanijom, niti iz Ministarstva vanjskih poslova Bosne i Hercegovine, koje je tokom 2025. godine kratkotrajno angažovalo lobiste kako bi zastupali teritorijalnu cjelovitost države i interese suprotne onima koje promoviraju vlasti Republike Srpske.
Ustav Bosne i Hercegovine entitetima ne daje pravo na otcjepljenje, niti omogućava raspisivanje referenduma o takvom pitanju. Uprkos tome, vlasti Republike Srpske su tokom prethodnih godina više puta javno govorile o mogućnosti samostalnosti i razdruživanja.
Sjedinjene Američke Države su, s druge strane, povodom 30. godišnjice Dejtonskog mirovnog sporazuma ponovile podršku suverenitetu i teritorijalnom integritetu Bosne i Hercegovine, kao i stabilnosti i sigurnosti države i Zapadnog Balkana.
Ogromni budžetski iznosi
Pored najmanje 8,3 miliona dolara isplaćenih američkim lobističkim i advokatskim kućama tokom posljednje decenije, vlasti Republike Srpske su rebalansom budžeta za 2025. godinu namijenile dodatnih 54,9 miliona maraka, odnosno približno 28 miliona eura, za lobističke aktivnosti.
Odluku o izdvajanju tog novca usvojila je većina u Narodnoj skupštini Republike Srpske predvođena Savezom nezavisnih socijaldemokrata Milorada Dodika.
Istovremeno, državne institucije Bosne i Hercegovine od završetka rata samo su jednom angažovale sličnu kompaniju da u Sjedinjenim Američkim Državama zastupa interese države i zaštitu njenog teritorijalnog integriteta. Taj angažman trajao je deset mjeseci, nakon čega je ugovor prekinut.
Takav nesrazmjer pokazuje da vlasti Republike Srpske već godinama znatno organizovanije i finansijski snažnije djeluju prema američkim političkim institucijama nego organi Bosne i Hercegovine koji bi trebali zastupati interese države.
Ko su lobisti
Kompaniju Dickens & Madson osnovao je Ari Ben-Menashe, izraelsko-kanadski biznismen koji, prema vlastitim tvrdnjama, ima iskustvo rada u izraelskoj vojnoj obavještajnoj službi.
Njegovo ime ranije se povezivalo sa politički osjetljivim angažmanima u različitim dijelovima svijeta. Početkom ovog stoljeća saslušavan je u Zimbabveu u okviru postupka zasnovanog na snimcima prisluškivanih sastanaka sa opozicionim političarem Morganom Tsvangiraijem, koji je na kraju oslobođen optužbi.
Ben-Menashe je lobirao i za Sudansko prijelazno vojno vijeće nakon vojnog udara kojim je svrgnut dugogodišnji predsjednik Omar al-Bašir. Kasnije je radio i za vojnu vlast u Mijanmaru nakon udara i hapšenja Aung San Suu Kyi.
Primao je i novac od nepoznatih finansijera iz Rusije kako bi lobirao za tadašnjeg vršioca dužnosti predsjednika Kirgistana Sadyra Japarova.
Prijava odbačena
Jedanaest parlamentaraca iz Federacije Bosne i Hercegovine podnijelo je u februaru 2026. godine krivičnu prijavu protiv Mladena Filipovića, šefa Predstavništva Republike Srpske u Austriji, koji je bio zvanični potpisnik ugovora sa Dickens & Madsonom.
U prijavi su ga teretili za napad na ustavni poredak i ugrožavanje teritorijalne cjeline Bosne i Hercegovine, tvrdeći da se javni novac koristi za zagovaranje odvajanja jednog dijela državne teritorije.
Tužilaštvo Bosne i Hercegovine odbacilo je prijavu uz obrazloženje da krivično djelo napada na ustavni poredak podrazumijeva upotrebu sile, prijetnje ili druge protivpravne radnje usmjerene na nasilnu promjenu ustavnog uređenja ili teritorijalnog integriteta države.
Jedan od podnosilaca prijave Denis Zvizdić ocijenio je da se budžetska sredstva, u čijem prikupljanju učestvuju građani i kompanije iz Republike Srpske i cijele Bosne i Hercegovine, koriste protiv interesa države.
– Budžetski novac u čijem finansiranju učestvuju sva fizička i pravna lica u entitetu RS i u cijeloj državi Bosni i Hercegovini, troši se na nezakonito i neustavno lobiranje protiv države Bosne i Hercegovine – rekao je Denis Zvizdić.
On se obratio i Ustavnom sudu Bosne i Hercegovine, od kojeg traži zabranu budžetskih isplata sa svih nivoa vlasti za lobiranje usmjereno prema ciljevima koji su suprotni Ustavu, zakonima i odlukama državnih institucija.
Ranija odluka Suda
Ustavni sud Bosne i Hercegovine još je 2008. godine odlučivao o tome da li Republika Srpska ima pravo angažovati lobiste u inostranstvu.
Postupak je pokrenut nakon apelacije tadašnjeg člana Predsjedništva Bosne i Hercegovine Harisa Silajdžića, koji je tražio poništavanje prvog ugovora Republike Srpske s jednom lobističkom kućom u Sjedinjenim Američkim Državama.
Silajdžić je tvrdio da je riječ o vođenju vanjske politike, za koju su prema Ustavu nadležne isključivo institucije Bosne i Hercegovine, a ne entiteti.
Ustavni sud tada je zaključio da aktivnosti koje je preduzimala Republika Srpska imaju za cilj zagovaranje interesa tog entiteta i da same po sebi ne zadiru u isključive nadležnosti Bosne i Hercegovine u oblasti vanjske i vanjskotrgovinske politike.
– Predmetne aktivnosti koje je preduzimala RS imale su za cilj lobiranje u inostranstvu za unapređenje vlastitih interesa RS kao entiteta te u njima nema ničega što se u pogledu vanjske politike i vanjskotrgovinske politike ubraja u isključivu nadležnost BiH – zaključio je Ustavni sud Bosne i Hercegovine.
Međutim, sadašnji ugovor otvorio je drugačije pitanje jer se kao krajnji cilj ne navodi samo unapređenje ekonomskih ili administrativnih interesa Republike Srpske, već njena nezavisnost od Bosne i Hercegovine.
Spisak angažovanih
Među kompanijama koje su tokom prethodnih godina radile za vlasti Republike Srpske nalazi se CRB Global, odnosno Tactic Global, kojoj je isplaćeno 1,1 milion dolara za kontakte sa predstavnicima vlasti Sjedinjenih Američkih Država.
Kompanija McGinnis Lochridge dobila je 960.000 dolara za pravno zastupanje i savjetovanje povezano sa američkim sankcijama i drugim pravnim pitanjima.
DCI Group AZ LLC angažovan je za organizovanje sastanaka i uspostavljanje odnosa sa važnim akterima u američkoj administraciji, za šta je isplaćeno 750.000 dolara.
Lucas Compton LLC dobio je 480.000 dolara za političko savjetovanje i uspostavljanje kontakata sa Bijelom kućom, State Departmentom i Kongresom, dok je Continental Strategy angažovan za 420.000 dolara.
Kompaniji Becker & Poliakoff isplaćeno je 280.000 dolara za kontakte sa američkim vlastima i promovisanje preispitivanja Dejtonskog sporazuma, posebno Aneksa 10 i uloge visokog predstavnika.
Stokes Strategies dobio je 195.000 dolara za odnose s javnošću, stratešku komunikaciju i medijsku podršku, dok je GS2 Law angažovan za 100.000 dolara radi žalbenih postupaka protiv sankcija koje su uvedene Miloradu Dodiku i drugim osobama.
Pojedini ugovori, poput onih sa kompanijama Zell & Associates International Advocates i RRB Strategies, nisu u potpunosti javni jer su finansijski dijelovi dokumentacije zatamnjeni.
Veze sa Trumpom
Zell & Associates vodi izraelsko-američki advokat Marc Zell, predsjednik ogranka Republikanske stranke u Izraelu i osoba bliska izraelskom premijeru Benjaminu Netanyahuu.
U dostupnom dijelu ugovora vidi se da mu je neposredno nakon potpisivanja trebalo biti isplaćeno 500.000 dolara, što je predstavljalo polovinu ukupnog ugovorenog iznosa.
Kompaniju RRB Strategies vodi bivši guverner Illinoisa Rod Blagojevich, koji je više puta boravio u Banjoj Luci. On je ranije osuđen zbog pokušaja političke trgovine senatorskim mjestom koje je ostalo upražnjeno nakon izbora Baracka Obame za predsjednika Sjedinjenih Američkih Država, kao i zbog iznude i zloupotrebe položaja.
Donald Trump mu je 2020. godine skratio zatvorsku kaznu, a 2025. dao potpuno pomilovanje. Blagojevich je često isticao svoje porijeklo i veze sa Srbijom, a učestvovao je i na skupovima srpske dijaspore.
Republika Srpska je u januaru 2026. godine potpisala i jednogodišnji ugovor sa kompanijom Continental Strategy vrijedan 420.000 dolara, namijenjen političkom, ekonomskom i sigurnosnom savjetovanju u odnosima sa američkom administracijom.
Jednaki ciljevi
Iako su ugovori sklapani sa različitim kompanijama i za različite iznose, politički ciljevi uglavnom su ostajali isti.
Među najvažnijima bili su ukidanje sankcija Miloradu Dodiku, njegovim saradnicima, članovima porodice i povezanim osobama i kompanijama. Većina tih sankcija ukinuta je u oktobru 2025. godine.
Američka ambasada je kasnije saopštila da nastavlja pratiti ponašanje političkih aktera i stranaka, uključujući Milorada Dodika, te da zadržava pravo na ponovno uvođenje mjera kada procijeni da je to potrebno.
Drugi važan cilj bio je zatvaranje Ureda visokog predstavnika, osporavanje legitimiteta Christiana Schmidta i promovisanje tumačenja Dejtonskog sporazuma koje zastupaju vlasti Republike Srpske.
Lobističke kompanije obavezivale su se i na organizovanje sastanaka zvaničnika Republike Srpske sa američkim političarima, medijske kampanje, aktivnosti na društvenim mrežama i uspostavljanje komunikacije sa Bijelom kućom, Kongresom i State Departmentom.
U ugovorima nisu određeni rokovi u kojima bi politički ciljevi morali biti ostvareni. Umjesto toga, firme su se obavezale na kontinuirano zagovaranje interesa Republike Srpske pred američkim institucijama.
Država bez lobista
Dok Republika Srpska ulaže milione dolara u predstavljanje vlastitih političkih interesa, u dostupnim američkim registrima nema aktivnih ugovora za Vijeće ministara Bosne i Hercegovine, Predsjedništvo BiH, Parlamentarnu skupštinu BiH, Vladu Federacije BiH ili nekog državnog zvaničnika.
Izuzetak je bio sporazum Ministarstva vanjskih poslova Bosne i Hercegovine sa organizacijom Bosnian American Alliance, zaključen bez finansijske naknade.
Preko te organizacije u aprilu 2025. godine potpisan je ugovor sa kompanijom Continental Strategy, koja je trebala zastupati interese Bosne i Hercegovine pred američkim donosiocima odluka. Taj aranžman raskinut je samo pet mjeseci kasnije.
Bosansko-američki politolog Jasmin Mujanović smatra da Republika Srpska ima jednostavniju institucionalnu strukturu, koju političke snage na vlasti duže od dvije decenije mogu lakše koristiti za pokretanje lobističkih aktivnosti.
Prema njegovom mišljenju, problem na državnom nivou nije nedostatak mogućih rješenja, nego političke volje među strankama koje se predstavljaju kao zagovornici državnih interesa.
– Možda će doći do evolucije tih političkih aktera u idućim mjesecima i godinama, ali se bojim isto tako da neće – rekao je Jasmin Mujanović.
Dok se milionski ugovori nastavljaju potpisivati, ostaje otvoreno pitanje gdje završava legitimno lobiranje za interese jednog entiteta, a gdje počinje finansiranje političkih ciljeva usmjerenih protiv ustavnog poretka, suvereniteta i teritorijalnog integriteta Bosne i Hercegovine.