Dok vlasti Republike Srpske troše ogromne iznose na lobiranje u Velikoj Britaniji, iz Londona stižu signali koji bi mogli potpuno promijeniti političku računicu Milorada Dodika. Posebnu pažnju izaziva ime britanskog diplomate Matthewa Rycrofta, čovjeka koji se sve češće spominje kao mogući nasljednik visokog predstavnika Christiana Schmidta.
Iako su Sjedinjene Američke Države uklonile Milorada Dodika i Željku Cvijanović sa svoje crne liste, britanske sankcije protiv njih i dalje ostaju na snazi. Upravo zbog toga vlasti Republike Srpske posljednjih godina intenzivno rade na popravljanju svog položaja u Londonu, angažujući lobističke firme i bivše britanske diplomate kako bi pokušali promijeniti odnos britanske politike prema sankcijama uvedenim 2022. godine.
Prema dostupnim podacima, Vlada Republike Srpske potpisala je ugovor s britanskom lobističkom firmom Morris de Corve, a informacije o tom angažmanu objavljene su kroz britanski Sistem registracije stranog uticaja poznat kao FIRS. U cijelu priču uključena su i poznata diplomatska imena, među kojima su bivši ambasadori Velike Britanije poput Charlesa Crawforda i Dominica Chilcotta.
Međutim, dok se iz budžeta Republike Srpske izdvajaju milioni za međunarodno lobiranje, Velika Britanija paralelno pooštrava borbu protiv stranog političkog uticaja i prikrivenog djelovanja unutar svojih institucija.
Britanski obračun
Veliku pažnju izazvao je izvještaj bivšeg britanskog diplomate Matthewa Rycrofta, koji se bavi upravo pitanjem stranog uticaja u britanskoj politici. Dokument pod nazivom “The Rycroft Review” otvorio je ozbiljnu raspravu o načinima na koje strane države pokušavaju uticati na političke odluke u Velikoj Britaniji.
U izvještaju se navodi da strani politički i finansijski uticaj više ne funkcioniše kroz klasične metode špijunaže, nego kroz sofisticirane mreže finansiranja, posrednika i organizacija koje djeluju kao formalno nezavisne.
Posebna pažnja posvećena je donacijama političkim partijama, finansiranju kampanja, radu savjetnika, think-tank organizacija i poslovnih mreža koje mogu služiti kao kanal za prikriveni strani uticaj.
Iako Bosna i Hercegovina i Republika Srpska nisu direktno pomenuti u izvještaju, brojni politički analitičari smatraju da obrasci opisani u dokumentu veoma podsjećaju na metode lobiranja koje vlasti RS-a pokušavaju koristiti u Velikoj Britaniji.
Upravo zbog toga cijela situacija dobija gotovo ironičnu dimenziju. Dok se novac ulaže u pokušaj popravljanja međunarodnog ugleda, britanske institucije istovremeno rade na razotkrivanju modela prikrivenog političkog uticaja.
Politička poruka
Matthew Rycroft nije nepoznato ime kada je riječ o Bosni i Hercegovini. Tokom svoje diplomatske karijere više puta se javno oglašavao o političkoj situaciji u zemlji, a posebno su odjeknule njegove izjave da neće doći ni do stvaranja trećeg entiteta niti do izdvajanja Republike Srpske iz Bosne i Hercegovine.
Takvi stavovi izazvali su veliku pažnju među političkim akterima u BiH, posebno zbog činjenice da se Rycroft sada spominje kao potencijalni kandidat za funkciju visokog predstavnika.
Njegovo eventualno imenovanje moglo bi predstavljati ozbiljan izazov za politiku Milorada Dodika, posebno u trenutku kada britanske sankcije ostaju aktivne, a odnosi između Londona i vlasti RS-a postaju sve složeniji.
Ko je Matthew Rycroft
Matthew Rycroft rođen je 1968. godine, a diplomirao je matematiku i filozofiju na Univerzitetu Oxford. Britanskom Ministarstvu vanjskih poslova pridružio se krajem osamdesetih godina, nakon čega je započeo dugu diplomatsku karijeru.
Radio je u Ujedinjenim nacijama u Ženevi, zatim u NATO odjelu u Londonu, a nekoliko godina proveo je i u britanskoj ambasadi u Parizu.
Njegova povezanost s Bosnom i Hercegovinom traje još od devedesetih godina. Bio je član britanske delegacije tokom mirovnih pregovora u Dejtonu koji su doveli do okončanja rata u BiH.
Kasnije je obavljao funkciju britanskog ambasadora u Bosni i Hercegovini, a potom i direktora Ministarstva vanjskih poslova za Evropu. Bio je i glavni operativni direktor britanskog Ministarstva vanjskih poslova, dok je od 2015. do 2018. godine obavljao funkciju stalnog predstavnika Velike Britanije pri Ujedinjenim nacijama.
Njegova bogata diplomatska karijera i iskustvo rada na Balkanu razlog su zbog kojeg se njegovo ime sve češće dovodi u vezu s pozicijom visokog predstavnika.
Nove preporuke
Rycroftov izvještaj sadrži niz preporuka koje bi mogle značajno promijeniti način na koji Velika Britanija tretira strano političko djelovanje.
Jedna od ključnih preporuka odnosi se na strožiju kontrolu političkih donacija i veću transparentnost finansiranja političkih aktivnosti.
Prema preporukama iz izvještaja, političke partije ne bi smjele primati novac stranog porijekla čak ni kroz kompanije registrovane u Velikoj Britaniji ili preko privatnih posrednika.
Također se predlaže jačanje nadležnosti institucija koje nadziru političko finansiranje i istražuju moguće prikrivene oblike stranog uticaja.
Cilj ovih mjera jeste otkrivanje mreža koje pokušavaju tajno oblikovati političke odluke i uticati na demokratske procese unutar zemlje.
Lobiranje pod lupom
Zaključak izvještaja posebno naglašava da savremeni oblici stranog uticaja više ne funkcionišu isključivo kroz direktne političke kontakte. Umjesto toga, koriste se reputacijski pritisci, poslovne veze, finansijski aranžmani i dugoročno građenje političkih odnosa.
Upravo zbog toga britanske vlasti planiraju dodatno pooštravanje pravila i nadzora nad svim oblicima stranog političkog djelovanja.
Za vlasti Republike Srpske to znači da će pokušaji ukidanja sankcija vjerovatno postati još složeniji nego ranije.
Istovremeno, mogućnost da upravo Matthew Rycroft preuzme funkciju visokog predstavnika dodatno pojačava nervozu među političkim strukturama koje godinama pokušavaju ostvariti snažniji međunarodni uticaj.