Tri decenije nakon opsade Sarajeva, jedno od najkontroverznijih i najpotresnijih pitanja iz ratnog perioda moglo bi dobiti međunarodnu institucionalnu istragu. Inicijativa koja se odnosi na slučaj poznat kao „Sarajevo safari“ dobila je podršku parlamentaraca iz čak 13 evropskih država, čime je otvoren put za zvanično razmatranje ove teme u Parlamentarnoj skupštini Vijeća Evrope.
Predsjednica Naše stranke i delegatkinja Bosne i Hercegovine u Parlamentarnoj skupštini Vijeća Evrope Sabina Ćudić uspjela je osigurati potrebnu kvalifikovanu podršku za pokretanje procesa koji podrazumijeva istragu, izradu istraživanja, pripremu izvještaja i donošenje rezolucije o međunarodnim zločinima povezanim sa slučajem „Sarajevo safari“.
Međunarodna dimenzija
Prema dosadašnjim istragama i informacijama koje su dostupne javnosti, u ovom slučaju navodno su učestvovali i državljani pojedinih evropskih zemalja tokom opsade Sarajeva.
Upravo zbog toga ova tema više nije samo pitanje Bosne i Hercegovine, već dobija i širu međunarodnu dimenziju koja uključuje saradnju institucija više država.
Zbog mogućeg učešća stranih državljana u događajima koji su predmet interesovanja istražnih organa i javnosti, Vijeće Evrope procijenjeno je kao jedna od institucija koja može doprinijeti utvrđivanju činjenica i jačanju međunarodne pravosudne saradnje.
Podrška iz Evrope
Inicijativa koju predvodi Sabina Ćudić dobila je podršku više od dvadeset parlamentaraca iz različitih evropskih država.
Među zemljama čiji su zastupnici podržali pokretanje procesa nalaze se Francuska, Švedska, Holandija, Turska, Slovačka, Estonija, Litvanija, Monako, Ukrajina, Rumunija, Slovenija, Crna Gora i Hrvatska.
Većina potpisnika dolazi iz političke grupacije evropskih liberala, što je omogućilo da prijedlog dobije potrebnu kvalifikovanu podršku za nastavak procedure unutar Vijeća Evrope.
Ćudić smatra da evropske institucije imaju odgovornost da se uključe u rasvjetljavanje svih okolnosti koje se odnose na ovaj slučaj.
– Ovo nije pitanje samo Bosne i Hercegovine. Ako su državljani država članica Vijeća Evrope učestvovali u ratnim zločinima tokom opsade Sarajeva, evropske institucije imaju obavezu da svoje resurse stave na raspolaganje za utvrđivanje činjenica i osiguravanje odgovornosti. Evropski pravni prostor ne smije ostavljati mjesta za nekažnjivost, bez obzira na to koliko je vremena prošlo – izjavila je Ćudić.
Zaštita ljudskih prava
U zahtjevu koji su podržali evropski parlamentarci navodi se da je riječ o pitanju koje direktno ulazi u nadležnosti Vijeća Evrope.
Posebno se ističu oblasti zaštite ljudskih prava, utvrđivanja odgovornosti za teška kršenja međunarodnog humanitarnog prava, unapređenja pravosudne saradnje među državama članicama i borbe protiv nekažnjivosti.
Potpisnici smatraju da bi razmatranje ovog slučaja moglo doprinijeti jačanju međunarodnih mehanizama koji se bave procesuiranjem ratnih zločina, bez obzira na protek vremena.
Istovremeno, naglašavaju da se radi o pitanju koje prevazilazi granice jedne države i tiče se vrijednosti na kojima počiva evropski pravni i institucionalni sistem.
Pitanje historijskog sjećanja
Jedan od važnih aspekata inicijative odnosi se i na očuvanje historijskog sjećanja te zaštitu dostojanstva žrtava.
U obrazloženju zahtjeva navodi se da slučaj otvara šira pitanja evropskog značaja, uključujući međunarodno učešće u ratnim zločinima i obaveze država da istraže navode koji se odnose na teška kršenja međunarodnog prava.
Također se ističe da je neophodno očuvati sjećanje na žrtve i osigurati da eventualni zločini ne ostanu izvan domašaja pravde samo zbog proteka vremena ili državljanstva osoba koje su u njima učestvovale.
– Ova inicijativa nije usmjerena protiv bilo koje države, već u korist vladavine prava i univerzalnog principa da nijedan ratni zločin ne smije ostati neistražen. Vijeće Evrope ima jedinstvenu priliku da pokaže da je evropska posvećenost ljudskim pravima jednako snažna kada je riječ o zločinima iz prošlosti kao i o izazovima sadašnjosti – zaključila je Ćudić.
Šta slijedi
Pokretanjem ove procedure predmet ulazi u zvanične institucije Parlamentarne skupštine Vijeća Evrope.
Kvalifikovani zahtjev najprije će biti razmatran na sjednicama političkog komiteta, nakon čega će se njime baviti i pravni komitet.
U narednoj fazi očekuje se imenovanje izvjestioca koji će biti zadužen za pripremu istraživanja i izvještaja o ovom pitanju.
Prema najavljenoj proceduri, izvjestilac Parlamentarne skupštine Vijeća Evrope trebao bi biti imenovan tokom zasjedanja u Strasbourgu koje je planirano za septembar.
Njegov zadatak bit će prikupljanje relevantnih informacija, konsultacije s institucijama i stručnjacima te priprema dokumenta koji će kasnije biti razmatran unutar Vijeća Evrope.
Korak ka rasvjetljavanju
Pokretanje ove inicijative predstavlja jedan od najozbiljnijih međunarodnih koraka kada je riječ o slučaju „Sarajevo safari“.
Podrška parlamentaraca iz velikog broja evropskih zemalja pokazuje da postoji spremnost da se ova tema razmotri na međunarodnom nivou i da se kroz institucionalne mehanizme pokušaju utvrditi sve relevantne činjenice.
Za zagovornike inicijative to predstavlja priliku za jačanje međunarodne pravosudne saradnje, dok porodice žrtava i dio javnosti očekuju da bi buduća istraga mogla doprinijeti rasvjetljavanju događaja koji već godinama izazivaju pažnju i brojne polemike.