Odluka o tome kako se obilježava jedan državni praznik nije samo pitanje protokola, već i pitanje odnosa prema ustavnom poretku i zajedničkoj budućnosti države. Šta zapravo znači Prvi mart i može li se njegovo obilježavanje dovoditi u pitanje političkim odlukama entitetskih vlasti?
Prvi mart nije samo datum u kalendaru. On predstavlja izraz demokratske volje građana i pravni temelj državnosti Bosne i Hercegovine. Upravo zbog toga se svake godine iznova otvara prostor za političke polemike o njegovom značenju, iako su historijske činjenice i pravni temelji ovog datuma jasno utvrđeni.
Dan žalosti i političke poruke
U javnom prostoru entiteta Republika Srpska na ovaj datum često se ističe tragičan događaj koji se desio 1. marta 1992. godine u Sarajevu, ubistvo srpskog svata. Tim povodom je Vlada Republike Srpske na telefonskoj sjednici proglasila 1. mart danom žalosti, navodeći taj događaj kao razlog takve odluke.
U obrazloženju se ubistvo tumači kao simbolični početak rata, što je stav koji se već godinama ponavlja u političkom diskursu tog entiteta. Takav pristup, međutim, ne mijenja pravni karakter datuma koji se na nivou države obilježava kao Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine.
Neosporno je da svako ubistvo predstavlja tragičan čin koji zaslužuje pijetet i poštovanje prema žrtvi i njenoj porodici. Istovremeno, činjenica je da se 29. februara i 1. marta 1992. godine odvijao referendum o suverenosti i nezavisnosti Bosne i Hercegovine, jedan od najvažnijih demokratskih procesa u modernoj historiji države.
Referendum i međunarodno priznanje
Na referendumu su se građani izjašnjavali o pitanju: „Da li ste za suverenu i nezavisnu državu Bosnu i Hercegovinu, državu ravnopravnih građana i naroda koji u njoj žive“. Prema zvaničnim podacima, od ukupno izašlih birača, njih 99 posto glasalo je potvrdno, uz izlaznost od oko 64 posto.
Time je izražena demokratska volja građana da Bosna i Hercegovina nastavi svoj politički i pravni put kao samostalna i nezavisna država. Ta odluka bila je osnova za međunarodno priznanje Bosne i Hercegovine i njen puni međunarodnopravni subjektivitet.
Na temelju takve, demokratski izražene volje, Skupština Republike Bosne i Hercegovine donijela je Zakon o proglašenju 1. marta Danom nezavisnosti Republike Bosne i Hercegovine („Službeni list Republike Bosne i Hercegovine“, br. 9/95). Tim zakonom prvi mart je utvrđen kao državni praznik.
Ustavni kontinuitet države
Nakon potpisivanja Općeg okvirnog sporazuma za mir u Bosni i Hercegovini 1995. godine i stupanja na snagu Ustava Bosne i Hercegovine, uspostavljen je princip pravnog kontinuiteta države. Prema prelaznim odredbama Ustava, svi zakoni i pravni propisi koji su bili na snazi na teritoriji Republike Bosne i Hercegovine nastavljaju važiti ukoliko nisu u suprotnosti sa Ustavom, sve dok ih nadležni organi vlasti ne izmijene ili stave van snage kroz redovnu parlamentarnu proceduru.
To znači da i zakon kojim je 1. mart proglašen Danom nezavisnosti ostaje dio pravnog sistema države. Njegovo važenje ne zavisi od političkih izjava, već od ustavnog okvira i zakonodavne procedure.
Zbog toga je važno naglasiti da pitanje obilježavanja 1. marta nije pitanje dnevne politike, već pitanje ustavno-pravnog poretka. Državni praznici mogu se mijenjati isključivo kroz institucionalne mehanizme, a ne jednostranim političkim odlukama ili interpretacijama.
Simbolika i odgovornost
Prvi mart simbolizira demokratsku odluku građana da žive u suverenoj i nezavisnoj državi. To je datum kada je referendumski potvrđena ideja ravnopravnosti građana i naroda koji u Bosni i Hercegovini žive.
Istovremeno, taj datum nosi i snažnu simboliku odgovornosti. Nezavisnost nije samo historijski trenutak iz prošlosti, već trajna obaveza generacija da grade demokratsko društvo zasnovano na slobodi, jednakopravnosti i vladavini prava. Ona podrazumijeva jačanje institucija, poštivanje ustava i očuvanje mira kao temeljne vrijednosti savremene države.
Obilježavanje Dana nezavisnosti ne predstavlja samo podsjećanje na referendum, već i potvrdu opredjeljenja za ustavni poredak i međunarodni subjektivitet Bosne i Hercegovine. Snaga države ne ogleda se samo u simbolima, već u povjerenju građana u institucije i spremnosti da čuvaju vrijednosti zajedništva.
Praznik svih građana
Ukoliko se poštuje Dejtonski mirovni sporazum, koji je definisao unutrašnje uređenje Bosne i Hercegovine, onda se podrazumijeva i poštivanje pravnog kontinuiteta države i njenih zakona. U tom okviru, Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine ostaje zakonski utvrđen državni praznik.
Zato prvi mart ne ovisi o ličnom mišljenju ili političkim stavovima pojedinaca. On je utemeljen na historijskom događaju, potvrđen demokratskom voljom građana i propisan zakonskim aktom koji je dio ustavno-pravnog sistema države.
Kao takav, Prvi mart je praznik svih građana Bosne i Hercegovine, bez obzira na njihovu političku pripadnost, entitet u kojem žive ili funkciju koju obavljaju. U tom smislu, on je praznik i članova entitetskih vlada, kao i Milorada Dodika, jer državni praznik ne pravi razliku među građanima.
Da nam bude sretan Dan nezavisnosti Bosne i Hercegovine.