Može li jedan simbol na zastavi postati pokazatelj raspoloženja cijelog naroda? Britanski Guardian u opširnoj analizi navodi da se među navijačima Bosne i Hercegovine tokom Svjetskog prvenstva sve češće pojavljuje zastava s ljiljanima, koju mnogi više ne doživljavaju samo kao historijsko obilježje, već i kao poruku o identitetu, politici i odnosu prema budućnosti države.
“Ljiljan se vraća na ulice”: Šta pišu Britanci – “Iza dresova i zastava krije se priča o narodu koji je izgubio strpljenje”
“Iza dresova i zastava krije se priča o narodu koji je izgubio strpljenje”: “Ljiljan se vraća na ulice” – Šta pišu Britanci
Poruka navijača
Na trgovima, ulicama i mjestima gdje se organizuje zajedničko praćenje utakmica reprezentacije Bosne i Hercegovine mogu se vidjeti dvije zastave. Jedna je aktuelna državna zastava Bosne i Hercegovine, dok druga prikazuje zlatne ljiljane na plavom štitu. Upravo taj simbol privukao je pažnju britanskog Guardiana, koji smatra da njegovo sve češće prisustvo među navijačima nije slučajnost.
U analizi se navodi da zastava s ljiljanima ima duboke historijske korijene, povezane sa srednjovjekovnom Bosnom, ali da je tokom devedesetih godina postala i simbol Republike Bosne i Hercegovine. Zbog toga je mnogi građani doživljavaju kao dio vlastitog historijskog i nacionalnog identiteta.
Prema pisanju lista, njena sve izraženija prisutnost dolazi u periodu kada su političke prilike u Bosni i Hercegovini ponovo u fokusu domaće i međunarodne javnosti. Dio sagovornika smatra da se kroz isticanje ljiljana izražava nezadovoljstvo postojećim stanjem, ali i želja da se podsjeti na historijski kontinuitet države.
– To je u suštini velika poruka odbijanja – rekao je Reuf Bajrović.
– To je uglavnom masovno odbacivanje međunarodne zajednice i njene politike.
Značenje zastave
Guardian podsjeća da je sadašnja zastava Bosne i Hercegovine uvedena nakon završetka rata, kada nije postignut dogovor domaćih političkih predstavnika o zajedničkom državnom simbolu. Kao kompromis usvojeno je rješenje koje nije sadržavalo obilježja nijednog od konstitutivnih naroda.
Takav pristup omogućio je usvajanje zastave koja predstavlja državu na međunarodnom planu, ali je istovremeno ostavio prostor da se historijski simboli nastave koristiti u javnom životu.
Autor teksta navodi da su brojni Bošnjaci tokom godina prihvatili novu zastavu kao zvanični simbol države, ali da zastava s ljiljanima nikada nije izgubila svoje mjesto među građanima koji je povezuju s bosanskom historijom i ratnim periodom.
U tekstu se podsjeća da je međunarodna intervencija okončala rat u Bosni i Hercegovini te da je nakon toga uspostavljen politički sistem definisan Dejtonskim mirovnim sporazumom. Istovremeno se navodi da brojne političke nesuglasice nisu nestale ni nakon više od tri decenije mira.
Historijsko naslijeđe
Britanski list ističe da ljiljan nije simbol nastao devedesetih godina, već da njegovi korijeni sežu mnogo dalje u prošlost. Kao obilježje srednjovjekovne bosanske države prisutan je u historijskim izvorima, zbog čega ga mnogi smatraju autohtonim bosanskim simbolom.
Početkom devedesetih godina upravo je zastava s ljiljanima izabrana za zastavu Republike Bosne i Hercegovine. Tokom rata koristili su je pripadnici Armije Republike Bosne i Hercegovine, pa je za veliki broj građana ostala povezana s odbranom zemlje.
Guardian navodi da upravo ta kombinacija historijskog i savremenog značenja objašnjava zbog čega se ljiljan ponovo nalazi među najistaknutijim simbolima na sportskim događajima.
– Ljudi su bili spremni pomiriti se s novom zastavom kao cijenom međunarodnog prihvaćanja, ali se niko zapravo nije poistovjećivao s njom – rekla je Ivana Marić.
Mladi i identitet
Jedan od zaključaka analize jeste da mlađe generacije drugačije posmatraju pitanje nacionalnih simbola nego njihovi roditelji. Prema sagovornicima Guardiana, mladi sve otvorenije pokazuju želju da istaknu identitet koji povezuju sa historijom Bosne i Hercegovine.
Zbog toga se zastava s ljiljanima sve češće može vidjeti među mlađim navijačima, posebno tokom velikih sportskih događaja.
– Bošnjaci su bili voljni pristati na sve što je činjeno u ime međunarodne zajednice i mira tokom posljednjih 30 godina, ali to često nije funkcioniralo – rekao je Bajrović.
– Međunarodna zajednica je umjesto toga pogodovala nacionalistima – Srbima i Hrvatima.
Lična priča
Guardian prenosi i iskustvo visokog oficira Oružanih snaga Bosne i Hercegovine koji je tokom rata branio Sarajevo noseći ljiljan na uniformi, a kasnije službu nastavio u savremenim Oružanim snagama Bosne i Hercegovine pod aktuelnom državnom zastavom.
Njegova priča pokazuje koliko se pogled na iste simbole može razlikovati među generacijama. Dok on govori iz perspektive čovjeka koji je učestvovao u odbrani zemlje, njegova kćerka ljiljan prvenstveno doživljava kao simbol vlastitog identiteta.
– Za nju je to ponos na to ko smo mi kao Bošnjaci – rekao je oficir.
– Ali i prkos. Ako Srbi i Hrvati mogu isticati svoje etničke simbole, zašto ne i mi? Ova mlađa generacija vjeruje u naciju čak više nego što smo mi vjerovali.
Reprezentacija kao ogledalo
Britanski list zaključuje da se složenost političkih i društvenih odnosa u Bosni i Hercegovini odražava i na odnos prema reprezentaciji. Iako u timu nastupaju igrači različitih nacionalnosti, podrška nacionalnoj selekciji nije jednako izražena u svim dijelovima zemlje.
Navodi se da u pojedinim sredinama izostaju organizovana navijačka okupljanja, dok se u drugim gradovima utakmice prate pred velikim ekranima uz hiljade građana. Sagovornici Guardiana ipak ističu da se stavovi običnih ljudi često razlikuju od političkih poruka koje dominiraju u javnom prostoru.
Prema njihovim riječima, bez obzira na političke podjele, mnogi građani Bosne i Hercegovine žele uspjeh reprezentaciji i doživljavaju je kao tim koji predstavlja cijelu državu. Istovremeno, povratak zastave s ljiljanima pokazuje da pitanje nacionalnih simbola i dalje izaziva snažne emocije te da sport, historija i politika u Bosni i Hercegovini često ostaju neraskidivo povezani.