Da li se pred očima javnosti odvija najveće geopolitičko preslagivanje na Balkanu u posljednjih nekoliko decenija? Sve više analiza ukazuje na to da energetski projekti koji niču širom regiona nisu samo ekonomske investicije, već dio mnogo šire strategije koja bi mogla trajno promijeniti političke i energetske odnose u Evropi.
U središtu pažnje našli su se novi američki energetski planovi, saradnja sa političkim liderima na Balkanu, ali i tvrdnje da se paralelno odvijaju procesi koji bi mogli dovesti do velikog zaokreta u odnosima između Sjedinjenih Američkih Država, Rusije i Evropske unije. Posebnu pažnju izazvao je skup održan u Banjoj Luci, na kojem su se okupili predstavnici američkih poslovnih i političkih krugova zajedno s domaćim zvaničnicima.
Skup u Banjoj Luci
Prema navodima austrijskog lista Der Standard, organizator događaja bio je Gold Institute for International Strategy, organizacija koju vodi bivši američki general Michael Flynn. Jedan od glavnih gostiju bio je lider SNSD-a Milorad Dodik, što je izazvalo brojne reakcije zbog njegovih dugogodišnjih političkih veza s Moskvom.
Posebnu pažnju privukla je činjenica da je Dodik na zvaničnim materijalima predstavljen kao predsjednik Republike Srpske, što je dodatno otvorilo političke polemike.
Prema podacima objavljenim u tekstu, značajna sredstva iz Republike Srpske navodno završavaju kod američkih lobističkih krugova povezanih s Michaelom Flynnom.
Energetski projekti
U fokusu razgovora bili su veliki infrastrukturni i energetski projekti koji bi narednih godina mogli promijeniti energetsku sliku Balkana.
Jedan od najvažnijih planova odnosi se na izgradnju nove gasne infrastrukture koja bi omogućila dopremanje američkog ukapljenog prirodnog gasa u Bosnu i Hercegovinu i zemlje regiona.
Prema navodima objavljenim u analizi, kompanija povezana s Josephom Flynnom, bratom Michaela Flynna, dobila je važnu ulogu u projektu izgradnje gasovoda koji bi trebao predstavljati novu energetsku vezu između Balkana i američkih dobavljača energenata.
Planovi uključuju i izgradnju velikih gasnih elektrana u Tuzli, Kaknju i Mostaru, što bi predstavljalo jednu od najvećih energetskih investicija u novijoj historiji Bosne i Hercegovine.
Sukob sa Briselom
Pojedini evropski zvaničnici i organizacije već su izrazili zabrinutost zbog ovih projekata. Kritičari smatraju da bi nova infrastruktura mogla povećati zavisnost regiona od uvoznog gasa upravo u trenutku kada Evropska unija insistira na prelasku na obnovljive izvore energije.
Energetski stručnjaci upozoravaju da bi se region mogao naći između dva velika geopolitička bloka, evropskog i američkog, dok se odluke donose pod snažnim političkim pritiscima.
Istovremeno, zagovornici projekata tvrde da je diverzifikacija izvora snabdijevanja energijom ključna za energetsku sigurnost i smanjenje zavisnosti od ruskog gasa.
Nova zavisnost
Među najglasnijim kritičarima nalazi se energetska stručnjakinja Pippa Galopp iz organizacije Bankwatch, koja smatra da zamjena jednog dominantnog dobavljača drugim ne predstavlja dugoročno rješenje.
Prema njenom mišljenju, države regiona trebale bi mnogo više ulagati u obnovljive izvore energije umjesto u novu gasnu infrastrukturu.
Sa druge strane, američki zvaničnici otvoreno promovišu svoje energetske planove. Prilikom potpisivanja sporazuma između Bosne i Hercegovine i Hrvatske o izgradnji gasovoda naglašeno je da nova era saradnje treba osigurati veću energetsku stabilnost i ekonomski razvoj.
Šira strategija
Analitičari smatraju da se iza energetskih projekata krije mnogo šira geopolitička strategija. Cilj nije samo prodaja američkog gasa, već i dugoročno jačanje američkog uticaja na prostoru između Jadranskog, Crnog i Baltičkog mora.
U tom kontekstu posmatraju se i brojni projekti u Hrvatskoj, Albaniji, Grčkoj, Rumuniji, Bugarskoj i Srbiji, gdje američke kompanije ulažu milijarde dolara u energetsku infrastrukturu.
Posebnu pažnju izazivaju planovi za LNG terminale, gasovode, elektrane, ali i projekte vezane za nuklearnu energiju i eksploataciju prirodnih resursa.
Veliki energetski koridor
Prema dostupnim informacijama, Sjedinjene Američke Države nastoje uspostaviti energetski koridor koji bi povezao više država regiona i omogućio širenje američkih energetskih kapaciteta prema centralnoj i istočnoj Evropi.
Takav pristup već daje rezultate, jer brojne zemlje regiona ubrzano grade novu infrastrukturu kako bi se povezale sa alternativnim izvorima snabdijevanja.
U isto vrijeme, američke kompanije preuzimaju značajne energetske kapacitete koji su ranije bili pod kontrolom ruskih firmi, posebno nakon pojačanih sankcija i političkih pritisaka.
Neočekivani rasplet
Najveću pažnju ipak izazvale su tvrdnje o mogućem približavanju Washingtona i Moskve po pitanju budućnosti energetskog tržišta.
Prema navodima iz teksta, ruski predsjednički savjetnik Jurij Ušakov izjavio je da obje strane imaju interes za postizanje trajnog mira u Ukrajini, što bi otvorilo prostor za obnovu ekonomskih i energetskih veza između Rusije i Evrope.
Upravo taj dio analize mnogi vide kao potencijalno najvažniji segment cijele priče. Ukoliko bi došlo do normalizacije odnosa između velikih sila, energetska mapa Evrope mogla bi se ponovo promijeniti, a Balkan bi mogao postati jedno od ključnih područja kroz koje bi se ostvarivali novi geopolitički interesi.
Zbog toga brojni analitičari smatraju da se iza energetskih projekata koji se danas predstavljaju kao poslovni poduhvati kriju mnogo širi politički ciljevi. Hoće li oni zaista dovesti do radikalnog zaokreta na Balkanu ili se radi o još jednom velikom geopolitičkom nadmetanju, pitanje je na koje će odgovor dati naredne godine.