Koliko se politička bliskost Milorada Dodika sa Moskvom zaista pretvorila u konkretan ekonomski rezultat? Dok predsjednik SNSD-a godinama naglašava dobre odnose s Rusijom, podaci o direktnim stranim investicijama pokazuju da je razlika između intenziteta političkih kontakata i priliva novog ruskog kapitala prilično velika.
Politika i ekonomija
Dodik je i tokom 2026. nastavio isticati partnerstvo s Rusijom i održavati političke kontakte s Moskvom. U maju je ponovo boravio u ruskoj prijestolnici, a u javnosti je govorio i o susretu s ruskim predsjednikom Vladimirom Putinom.
Takvi odnosi već dugo zauzimaju značajno mjesto u politici SNSD-a. Međutim, kada se političke poruke ostave po strani i pogledaju podaci o direktnim stranim investicijama, dobija se znatno drugačija slika.
Stanje direktnih investicija iz Rusije u Bosni i Hercegovini krajem 2023. godine iznosilo je 776,5 miliona KM, dok je do kraja 2024. smanjeno na približno 751 milion KM. Ruski kapital, dakle, nije nestao iz Bosne i Hercegovine, ali dostupni podaci ne pokazuju kontinuirani rast koji bi pratio intenzitet političkih odnosa.
Još zanimljiviji su godišnji tokovi investicija. Tok ruskih direktnih ulaganja tokom 2023. iznosio je čak 376,3 miliona KM, da bi već 2024. pao na svega 28,2 miliona KM. Od januara do septembra 2025. evidentirano je dodatnih 7,9 miliona KM.
Šta krije 2023.
Upravo 2023. godina na prvi pogled ostavlja potpuno drugačiji utisak. Sa 376,3 miliona KM direktnih investicija Rusija je tada bila zemlja s najvećim pojedinačnim prilivom u Bosnu i Hercegovinu, što bi se bez dodatnog objašnjenja moglo protumačiti kao veliki investicijski talas.
Međutim, struktura tog novca pokazuje zbog čega je potrebno biti oprezan prilikom tumačenja statistike. Od ukupnog iznosa ruskih direktnih investicija tokom 2023. samo 0,7 miliona KM odnosilo se na vlasničke udjele, dok su zadržane zarade iznosile 55,6 miliona KM.
Najveći dio, čak 320 miliona KM, evidentiran je u kategoriji “ostali kapital”. U ovu kategoriju mogu ulaziti međukompanijske pozajmice i drugi oblici zaduživanja između povezanih kompanija.
Prema međunarodnoj metodologiji, i takav novac ulazi u direktne strane investicije. Ipak, to ne znači da je riječ o stotinama miliona maraka uloženih u izgradnju novih fabrika, pokretanje potpuno novih proizvodnih pogona ili masovno otvaranje radnih mjesta.
Zbog toga podatak da je Rusija tokom 2023. bila najveći pojedinačni investitor treba posmatrati zajedno sa strukturom tih ulaganja. Visok statistički iznos sam po sebi ne govori kakav je bio njegov stvarni razvojni efekat.
Gdje je kapital
Ruski kapital u Bosni i Hercegovini historijski je značajno povezan s naftnim i energetskim sektorom, a posebno sa poslovima na području Republike Srpske. Ulaganja su bila koncentrisana u oblastima poput prerade nafte, energetike i rudarstva, dok je ruski kapital ranije bio prisutan i u finansijskom sektoru.
To je važna razlika u odnosu na predstavu da intenzivni politički odnosi automatski donose veliki broj novih investitora. Postojeći kapital i finansijski tokovi unutar već uspostavljenih poslovnih struktura nisu isto što i dolazak novih kompanija koje grade proizvodne kapacitete i zapošljavaju veliki broj ljudi.
Upravo zbog toga postavlja se pitanje koliko je dugogodišnja politička saradnja koju Dodik ističe rezultirala novim ekonomskim projektima. Dostupne brojke pokazuju prisustvo ruskog kapitala, ali ne i kontinuirani investicijski rast.
Velika razlika
Poređenje sa drugim državama dodatno pokazuje poziciju Rusije među investitorima u Bosni i Hercegovini. Na kraju 2024. godine stanje ruskih direktnih investicija iznosilo je oko 751 milion KM.
Istovremeno su investitori iz Hrvatske imali približno 3,22 milijarde KM direktnih ulaganja, Austrije 2,90 milijardi, Srbije 2,81 milijardu, Slovenije 1,66 milijardi, Njemačke 1,57 milijardi, a Velike Britanije oko 1,55 milijardi KM.
Rusija je, prema tome, i dalje prisutna među stranim investitorima, ali njen ukupni kapital nije ni približno najveći u Bosni i Hercegovini. Posebno je upečatljiva razlika između političkog značaja koji se Moskvi daje u javnim nastupima i njenog mjesta kada se posmatra ukupna vrijednost direktnih investicija.
Pad sa 376,3 miliona KM novih tokova tokom 2023. na samo 28,2 miliona KM tokom 2024. istovremeno pokazuje koliko jedna godina može promijeniti percepciju. Bez uvida u duži period i strukturu ulaganja, visok iznos iz 2023. mogao bi stvoriti utisak trajnog rasta koji naredne brojke nisu potvrdile.
Čekaju se podaci
Pri tumačenju situacije u 2026. ipak je potrebno zadržati određenu rezervu jer svi relevantni podaci još nisu dostupni. Podaci o tokovima direktnih stranih ulaganja za drugo tromjesečje 2026. trebali bi biti objavljeni do 30. septembra, dok se detaljniji podaci o stanju investicija prema zemljama i djelatnostima očekuju do kraja godine.
Zbog toga na osnovu trenutno dostupne statistike nije moguće pouzdano tvrditi kakva će biti konačna pozicija Rusije među investitorima tokom cijele 2026. godine. Novi podaci mogu promijeniti dio slike, zbog čega je preciznije govoriti o trendu koji je vidljiv u posljednjim potpuno dostupnim periodima.
A taj trend pokazuje da snažni politički odnosi Dodika i Moskve nisu bili praćeni jednako snažnim i kontinuiranim rastom novih ruskih investicijskih tokova.
Brojke protiv retorike
Politička vrijednost odnosa sa nekom državom i ekonomska vrijednost tih odnosa nisu nužno ista stvar. Rusija za SNSD može predstavljati važnog političkog partnera, dok istovremeno njen investicijski značaj može biti znatno manji od značaja drugih država s kojima nema toliko naglašenih političkih veza.
Zato se ekonomski rezultat odnosa s Moskvom teško može mjeriti samo brojem sastanaka, političkih poruka ili javno iskazanom podrškom. Za građane i privredu mnogo konkretniji pokazatelji su vrijednost novog kapitala, broj pokrenutih projekata, izgrađeni proizvodni kapaciteti, transfer tehnologije i nova radna mjesta.
Ruski kapital u Bosni i Hercegovini postoji i njegov značaj u pojedinim sektorima nije zanemariv. Ipak, dostupni podaci ne potvrđuju kontinuirani investicijski talas koji bi po svom obimu odgovarao političkoj bliskosti koju Dodik godinama naglašava.
Upravo zbog toga pitanje iz naslova ostaje opravdano: gdje su nove ruske investicije koje bi ekonomskim rezultatima pratile toliko intenzivno političko partnerstvo?